Wat er gebeurt als de zorgvraag verandert maar de bedden leeg blijven

Margriet Bos · 2026-09-03

Je hebt het vast wel gehoord: er is een groeiende vraag naar zorg, maar tegelijkertijd staan er bedden leeg in verpleeghuizen. Het klinkt tegenstrijdig, toch? Maar volgens recent onderzoek van het RIVM is dit precies wat er aan de hand is. En de oorzaak is specifiek: de terugloop van zorgzwaarteprofiel 4, zonder dat die leegstand wordt opgevangen door instroom met hogere zorgprofielen. ### Waarom zorgzwaarteprofiel 4 zo belangrijk is Zorgzwaarteprofiel 4 is eigenlijk het middensegment van de langdurige zorg. Het zijn vaak mensen die behoorlijk wat hulp nodig hebben bij dagelijkse handelingen, maar die nog wel een zekere mate van zelfstandigheid hebben. Denk aan hulp bij wassen, aankleden en eten, maar geen 24-uurs intensieve medische zorg. Dit profiel was traditioneel de stabiele basis van veel verpleeghuizen. Wat we nu zien is dat steeds minder mensen in deze categorie terechtkomen. Dat kan verschillende redenen hebben. Misschien blijven mensen langer thuis wonen met hulp van mantelzorgers en wijkverpleging. Of de drempel om naar een verpleeghuis te gaan wordt als te hoog ervaren. Het resultaat is hetzelfde: lege kamers. ### Het probleem van compensatie Je zou denken: als het ene profiel afneemt, komt er wel instroom vanuit een ander profiel. Maar dat is dus niet wat er gebeurt. De vraag naar zorg vanuit hogere profielen (meer intensieve, complexe zorg) groeit wel, maar die groei vult de gaten niet op. Dat komt omdat: - Mensen met hogere zorgzwaarte vaak andere faciliteiten nodig hebben - De inrichting en personeelsbezetting voor profiel 4 niet zomaar omgezet kunnen worden - Er soms wachtlijsten zijn voor die intensievere zorg, maar die zijn niet op dezelfde locaties Het is een beetje zoals een restaurant dat gespecialiseerd is in lunch, maar waar de vraag naar diner toeneemt. Je kunt niet zomaar dezelfde keuken en hetzelfde personeel gebruiken; je moet bijna een heel nieuw restaurant beginnen. ### De groeiende vraag naar Wlz-zorg Tegelijkertijd, en dat maakt het extra wrang, groeit de vraag naar Wet langdurige zorg (Wlz) wel. Meer mensen hebben recht op intensieve, langdurige zorg. Maar die vraag en het aanbod matchen niet. Het is alsof er aan de ene kant van de stad een tekort is aan brood, en aan de andere kant een bakkerij met lege planken staat omdat ze het verkeerde soort brood maakt. ### Wat dit betekent voor de toekomst Deze mismatch heeft gevolgen voor iedereen: - Voor bewoners en hun families betekent het minder keuze en soms langere wachttijden voor de juiste zorg - Voor verpleeghuizen leidt het tot financiële druk en onzekerheid over hun toekomst - Voor zorgprofessionals kan het betekenen dat hun werk verandert of zelfs verdwijnt - Voor de samenleving als geheel ontstaat er een zorglandschap dat niet meer aansluit bij wat er nodig is Er is geen eenvoudige oplossing. Het vraagt om een herbezinning op hoe we zorg organiseren, hoe gebouwen worden ingericht en hoe we personeel opleiden. Misschien moeten we wel radicaal anders gaan denken over wat een 'verpleeghuis' eigenlijk is. Zoals een zorgmanager me onlangs vertelde: *'We kunnen niet blijven doen wat we altijd deden en verwachten dat het resultaat anders wordt. De wereld verandert, en de zorg moet mee veranderen.'* Die verandering begint met het erkennen van deze realiteit: dat lege bedden en groeiende zorgvraag tegelijk kunnen bestaan. En dat de oplossing niet ligt in het vullen van bedden, maar in het bieden van de juiste zorg op de juiste plek. Hoe we dat precies gaan doen? Dat is het gesprek dat we nu moeten voeren.