De Zorgvisie-poll die een ongemakkelijke waarheid blootlegt

Margriet Bos · 2026-08-21

Je hoort het steeds vaker in de wandelgangen van zorginstellingen en in de politieke debatten: is de focus op lichte geestelijke gezondheidszorg niet een beetje doorgeslagen? Het is een vraag die mijzelf ook regelmatig bezighoudt. Deze week kwam er een interessante reactie van lezers via de Zorgvisie-poll die dit gevoel bevestigt. De afgelopen jaren is er ontzettend veel aandacht, tijd en geld naar lichtere vormen van de ggz gegaan. En dat is op zich begrijpelijk - iedereen wil natuurlijk voorkomen dat problemen verergeren. Maar wat als die aanname zelf niet helemaal klopt? Wat als we zo hard focussen op voorkomen dat we vergeten te zorgen voor wie nu al zware hulp nodig heeft? ### Waar komt dat gevoel vandaan? Het is niet zomaar een onderbuikgevoel. In de praktijk zien we dat wachtlijsten voor specialistische zorg soms schrikbarend lang zijn, terwijl er wel budget is voor lichtere interventies. De gedachte was mooi: door vroeg in te grijpen, voorkom je erger. Maar die logica blijkt lang niet altijd op te gaan. Soms is lichte zorg gewoon niet genoeg, en soms komt zware zorg toch, ondanks alle preventie. Een van de lezers verwoordde het treffend: "We bouwen overal EHBO-postjes, maar vergeten de intensive care uit te breiden." Die metafoor blijft hangen. Want stel je voor dat je ernstig gewond bent en alleen maar een pleister krijgt omdat het budget voor operatiekamers op is. ### Wat zeggen de cijfers en ervaringen? Uit verschillende bronnen blijkt dat: - De investeringen in lichte ggz de afgelopen 5 jaar met meer dan 40% zijn gestegen - Tegelijkertijd zijn wachttijden voor specialistische zorg met gemiddeld 6 weken toegenomen - Professionals rapporteren steeds vaker dat cliënten tussen wal en schip raken - De verwachting dat lichte zorg altijd zware zorg voorkomt, wordt niet door alle data ondersteund Het gaat niet om het afschaffen van lichte zorg - die is onmisbaar voor veel mensen. Het gaat om de balans. Als we alle middelen naar de voordeur van de zorg sturen, wie staat er dan nog binnen om de mensen op te vangen die al binnen zijn? ### De menselijke kant van de zaak Laat ik een voorbeeld geven uit mijn eigen ervaring. Ik sprak een familielid van iemand die al maanden wacht op gespecialiseerde behandeling. "We krijgen wel elke week een belletje om te vragen hoe het gaat," vertelde ze. "Maar wat heb je aan check-ins als de echte hulp uitblijft?" Dat raakt de kern: contact is belangrijk, maar het mag geen vervanging worden voor behandeling. Een ander punt dat vaak wordt gemist: niet iedereen heeft baat bij lichte zorg. Voor sommige aandoeningen en persoonlijkheden werkt een gefaseerde, intensievere aanpak gewoon beter. Door iedereen eerst door hetzelfde lichte traject te leiden, doen we sommige mensen tekort. ### Waar moet het heen volgens de poll? De reacties op de Zorgvisie-poll laten een duidelijke tendens zien. De meeste respondenten geven aan dat: - Er een herijking van de balans nodig is tussen licht en zwaar - De doorverwijzing van licht naar zwaar soepeler moet - Er meer oog moet zijn voor maatwerk in plaats van standaardaanpakken - Budgetten flexibeler ingezet moeten worden Het is tijd voor een eerlijk gesprek over waar we precies naartoe willen met onze geestelijke gezondheidszorg. Willen we vooral veel mensen een licht aanbod kunnen doen? Of willen we vooral dat iedereen de zorg krijgt die bij hun situatie past, of die nu licht of zwaar is? ### Een nieuwe balans vinden Dit betekent niet dat we moeten stoppen met preventie of lichte zorg. Integendeel. Het betekent wel dat we kritisch moeten kijken naar de verhoudingen. Misschien moeten we accepteren dat sommige problemen nu eenmaal zware zorg nodig hebben, en dat vroegtijdige signalering daar niet altijd iets aan verandert. De kunst is om een systeem te bouwen waarin licht en zwaar niet concurreren om middelen, maar elkaar versterken. Waarin een doorverwijzing niet betekent dat je weer helemaal achteraan in de rij moet gaan staan. Waarin het budget niet vastzit aan een bepaald type zorg, maar aan de behoefte van de persoon. De poll-uitslag is een wake-up call. Niet om te zeggen dat alles fout gaat, maar om te zeggen: laten we eens goed kijken of we nog op de goede weg zijn. Want uiteindelijk gaat het erom dat iedereen de juiste zorg op het juiste moment krijgt. Of die nu licht of zwaar is, dat maakt eigenlijk niet uit - als het maar past.