Zorgtechnologie: waarom uren besparen niet het enige doel is

Margriet Bos · 2026-08-04

We horen het vaak: technologie moet de zorg efficiënter maken. Minder handen aan het bed, minder tijd kwijt aan administratie, meer ruimte voor wat echt belangrijk is. Maar is dat wel de juiste vraag? Volgens prof. dr. Henk Herman Nap, bijzonder hoogleraar aan de Hanzehogeschool Groningen, moeten we daar kritisch over nadenken. Hij stelt het kernachtig: "De vraag is niet óf technologie werkt, maar voor wie." Dat is een fundamenteel ander uitgangspunt. Het gaat niet om de technologie zelf, maar om de mensen die ermee werken. Een systeem dat een verpleegkundige tien minuten per dag scheelt, maar haar het gevoel geeft dat ze de controle verliest, is misschien wel geen verbetering. Waarde is dus niet alleen een kwestie van tijd of geld. ### Wat is zorgtechnologie eigenlijk waard? Als we praten over zorgtechnologie, denken we al snel aan sensoren, apps of slimme camera's. Maar de waarde daarvan is niet automatisch positief. Neem een bewegingssensor bij een oudere die thuis woont. Die kan eenzaamheid signaleren, maar ook het gevoel van privacy schenden. Voor wie is die sensor dan waardevol? Voor de mantelzorger die gerustgesteld wordt? Of juist niet voor de oudere die zich bekeken voelt? Nap pleit ervoor om breder te kijken. Niet alleen naar de bespaarde uren, maar ook naar kwaliteit van leven, eigen regie en gevoel van veiligheid. Die factoren zijn moeilijk te meten, maar daarom niet minder belangrijk. Sterker nog: ze zijn vaak de reden waarom mensen technologie wél of juist niet omarmen. ### Flexibiliteit is de sleutel Een vast protocol werkt niet voor iedereen. De ene persoon wil graag een alarmknop om de pols, de ander vindt dat stigmatiserend. De een wil een camera in de woonkamer, de ander ziet dat als een inbreuk. Daarom moeten zorgorganisaties flexibel zijn en durven maatwerk te leveren. Dat vraagt om lef, want het is makkelijker om één systeem voor iedereen in te voeren. Maar juist die flexibiliteit zorgt voor betere resultaten. Als technologie aansluit bij de behoeften van de gebruiker, neemt de acceptatie toe. En daarmee ook de effectiviteit. Een persoonlijk alarm voor senioren werkt alleen als het ook echt gedragen wordt. Als het apparaat te ingewikkeld is of niet past bij de levensstijl, blijft het in de la liggen. En dan heeft het nul waarde, hoeveel uren het ook had kunnen besparen. ### Waarde geven aan wat waarde heeft Het mooiste advies uit de oratie van Nap is misschien wel: "Waarde geven aan wat waarde heeft." Dat klinkt simpel, maar het is een oproep om anders te kijken. Niet alles wat telt, is te vangen in cijfers. Een gesprek dat langer duurt dan gepland, een gevoel van veiligheid dat niet te meten is, een moment van rust voor een mantelzorger. Dat betekent niet dat we metingen moeten afschaffen. Maar we moeten ze wel in perspectief plaatsen. De vraag is niet alleen: wat kost het en wat levert het op? De vraag is ook: wat doet het met mensen? En dat vraagt om een open gesprek tussen zorgverleners, technologieleveranciers en gebruikers. ### Wat betekent dit voor de praktijk? Voor zorgprofessionals betekent dit dat je kritisch mag zijn. Vraag bij elke nieuwe technologie: voor wie is dit bedoeld, en wat levert het hen écht op? Durf ook nee te zeggen als een systeem niet past. En voor ouderen en hun naasten: geef aan wat jullie belangrijk vinden. Dat is geen klagen, dat is meedenken. De zorg staat voor grote uitdagingen. De vergrijzing neemt toe, het personeelstekort groeit. Technologie kan daarbij helpen, maar alleen als we het slim doen. Niet als doel op zich, maar als middel. En dan is de vraag niet óf het werkt, maar voor wie het werkt. Dat is precies waar het om draait.