Wat de Zorg Verbergt Over Haar Digitale Achterstand

Margriet Bos · 2026-09-03

We praten er niet graag over, maar het is er wel. Een ongemakkelijk gevoel dat al een tijdje rondwaart in de Nederlandse zorg. Uit de allereerste Innovatiemonitor voor de Zorg komt een beeld naar voren waar we niet omheen kunnen: onze zorgorganisaties blijven achter. Achter in de digitale transformatie en, misschien nog wel belangrijker, in hun AI-volwassenheid. Dat voelt een beetje alsof je met een oude telefoon probeert bij te blijven in een wereld van smartphones. Je kunt nog wel bellen, maar de mogelijkheden die anderen hebben, die mis je. En in de zorg, waar elke seconde en elke euro telt, kan die achterstand echt pijn doen. ### Wat Die Achterstand Echt Betekent Het gaat niet alleen om het hebben van mooie apps of digitale patiëntendossiers. Die zijn er vaak wel. Het gaat om hoe die technologie wordt ingezet. Om de volwassenheid. AI-volwassenheid betekent dat een organisatie kunstmatige intelligentie niet ziet als een gadget, maar als een integraal onderdeel van hoe ze zorg verleent. Het is het verschil tussen een thermometer hebben en een slim systeem dat voorspelt wanneer een patiënt koorts krijgt, nog voordat het gebeurt. Voor veel organisaties blijft het bij dat eerste. Ze hebben de tools, maar gebruiken ze op de oude, vertrouwde manier. Alsof je een raceauto koopt en ermee naar de supermarkt rijdt. Het potentieel wordt niet benut. En dat terwijl de druk op de zorg alleen maar toeneemt. ### De Kosten van Stilstand Laten we het even concreet maken. Stel je voor dat eenvoudige, repetitieve administratieve taken geautomatiseerd worden door slimme software. Een verpleegkundige besteedt nu gemiddeld bijna 30% van haar tijd aan administratie. Als AI daar een deel van kan overnemen, krijg je letterlijk uren per week terug. Uren die direct naar patiëntenzorg kunnen gaan. - Meer tijd voor persoonlijk contact met cliënten - Minder administratieve fouten en dus veiligere zorg - Lagere werkdruk voor het al zo zwaarbelaste personeel - Betere doorstroming en planning van zorg Dat is geen toekomstmuziek. Dit kan nu. De technologie bestaat. Maar de adoptie loopt traag. En iedere dag dat we wachten, lopen we niet alleen innovatie mis, maar ook efficiëntie en, uiteindelijk, kwaliteit van zorg. ### Waarom Blijven We Achter? Het is een complex vraagstuk. Vaak hoor je dat het om geld gaat. En zeker, investeringen in nieuwe technologie zijn niet goedkoop. Maar het is zelden de enige reden. Er spelen meer dingen mee. De cultuur in de zorg is er een van zekerheid en betrouwbaarheid, en dat is heel begrijpelijk. Je wilt geen experimenten doen met mensenlevens. Die voorzichtigheid kan echter doorslaan in angst voor verandering. Daarnaast is er een gebrek aan digitale vaardigheden bij sommige medewerkers, en een gebrek aan tijd en ruimte om die vaardigheden aan te leren. Het is het klassieke kip-en-ei-probleem: je hebt tijd nodig om te leren, maar je hebt geen tijd omdat het zo druk is. "We willen vooroplopen in zorg, maar lopen achter in de middelen om die zorg toekomstbestendig te maken," zei een zorgbestuurder onlangs tegen me. Die uitspraak vat het dilemma perfect samen. ### De Weg Vooruit Hoe kraken we die impasse dan? Het begint met erkennen dat er een probleem is. Deze Innovatiemonitor is een eerste, cruciale stap. Nu moeten we van meten naar doen. Het vraagt om leiderschap dat durft te investeren, niet alleen in hardware en software, maar vooral in mensen. In training, in tijd, en in het creëren van een veilige omgeving om te experimenteren. Kleine pilots, met duidelijke doelen, kunnen laten zien wat de waarde is. Laat een team ervaren hoe AI hen kan ondersteunen bij het plannen van de complexe zorg voor tien thuiswonende cliënten. Meet de tijdswinst, de tevredenheid van de cliënt en van het team zelf. Succesverhalen zijn het beste medicijn tegen angst voor verandering. En die succesverhalen zijn er gelukkig ook. Er zijn wel degelijk zorginstellingen in Nederland die laten zien dat het kan. Die AI gebruiken om valrisico's bij ouderen vroegtijdig te signaleren, of om medicatiepatronen te optimaliseren. Hun ervaring moet de brandstof worden voor de rest. De digitale transformatie in de zorg is geen luxe, het is een noodzaak. Het is de enige manier waarop we de toenemende vraag naar kwalitatieve, persoonlijke zorg kunnen blijven waarmaken met de mensen en middelen die we hebben. Die eerste monitor laat een achterstand zien. Laten we ervoor zorgen dat de volgende monitor laat zien hoe we die inhaalrace zijn gestart.