Waarom zeggenschap pas echt werkt als het overal in zit

Margriet Bos · 2026-10-16

Je kunt zeggenschap formeel regelen. Een paragraaf in het beleid, een handtekening onder een formulier, een mooie zin in het jaarverslag. Klaar. Toch? In de praktijk merk je al snel dat het dan vooral op papier bestaat. Mensen met een persoonsalarm, hun familie, de zorgmedewerkers die langskomen — ze voelen er weinig van. Echte zeggenschap zit ergens anders. Het zit in de kleine momenten van de dag. In hoe je iemand aanspreekt. In wie beslist wanneer het alarm afgaat. In de vraag of iemand zelf mag bepalen hoe laat er hulp komt. ### Zeggenschap is geen project, het is een gewoonte Denk aan een mevrouw van 82 met een persoonsalarm om haar nek. Ze draagt dat ding niet omdat het moet, maar omdat ze zelf heeft gekozen wat er gebeurt als ze op de knop drukt. Wie komt er? Hoe snel? Wat als ze alleen even wil praten? Dat gesprek voer je niet één keer bij de intake. Dat voer je steeds opnieuw. En daar gaat het vaak mis. Want zodra zeggenschap een losse afspraak is, verdwijnt het uit het vizier zodra het druk wordt. ### Waarom het anders moet Als zeggenschap integraal onderdeel is van je werkprocessen, gebeurt er iets bijzonders. Voor de oudere betekent het dat die zich serieus genomen voelt. Niet als patiënt, maar als iemand die zelf de touwtjes in handen heeft. Voor jou als professional verandert er ook wat. Je hoeft niet elke keer opnieuw te onderhandelen of iemand wel of niet iets mag. Het zit gewoon in de routine. Dat scheelt tijd, gedoe en discussies. En eerlijk? Het maakt het werk leuker. Wie wil er nu niet met mensen werken die zich gehoord voelen? ### Hoe je dat in de praktijk doet Je hoeft geen heel nieuw systeem te bedenken. Kleine aanpassingen maken vaak al het verschil: - **Stel de vraag standaard.** Bij elk contact: "Wat wilt u zelf?" Niet als formaliteit, maar omdat je het echt wilt weten. - **Maak het zichtbaar.** Noteer iemands wensen op een plek waar iedereen ze ziet, niet in een dichtgetimmerd dossier. - **Geef ruimte om te veranderen.** Wat iemand vorig jaar wilde, hoeft nu niet meer te kloppen. Zeggenschap is geen momentopname. - **Betrek de familie, maar laat hen niet overnemen.** Zij denken mee, de oudere beslist. ### De valkuil Er is één ding waar je voor moet oppassen. Zeggenschap wordt soms verward met "de klant bepaalt alles". Dat is het niet. Het gaat om ruimte waar het kan, en duidelijkheid waar het moet. Bijvoorbeeld bij veiligheid: als iemand met dementie het alarm weigert, dan zoek je samen naar een oplossing die recht doet aan wat die persoon nog wél kan beslissen. Dat gesprek is soms lastig. Maar het is precies het gesprek dat je werk de moeite waard maakt. > "Zeggenschap is geen luxe die je erbij doet. Het is de basis waarop alles rust." ### Begin klein, vandaag nog Je hoeft morgen niet je hele organisatie om te gooien. Kies één proces — bijvoorbeeld de intake — en kijk waar zeggenschap nu ontbreekt. Stel één extra vraag. Noteer één extra wens. Kijk wat er gebeurt. Vaak merk je binnen een paar weken al verschil. Niet alleen bij de mensen die je begeleidt, maar ook bij jezelf. Want werken met mensen die zich gehoord voelen, daar word je zelf ook een beetje blijer van.