Z-CERT: Digitaal noodpakket essentieel voor zorg

Margriet Bos · 2026-03-03

Stel je voor dat de computersystemen van een ziekenhuis of zorginstelling plotseling uitvallen. Patiëntgegevens zijn niet meer bereikbaar, afspraken verdwijnen in het digitale niets en medische apparatuur valt stil. Het klinkt als een nachtmerrie, maar volgens Wim Haflkamp van expertisecentrum Z-CERT is dit een reëel risico waar zorgorganisaties zich op moeten voorbereiden. Zijn advies is helder: zorgorganisaties moeten een digitaal noodpakket hebben. Want als de IT-systemen plat liggen, kan de zorg voor kwetsbare mensen in gevaar komen. En dat is geen theoretisch scenario meer. ### Het Cybersecuritybeeld 2025 Uit het vandaag verschenen Cybersecuritybeeld blijkt iets verontrustends. In 2025 zijn er zeker tien succesvolle aanvallen uitgevoerd op Nederlandse zorgorganisaties. Tien keer is er iemand binnengedrongen in systemen die juist bedoeld zijn om mensen te helpen. Die aanvallen variëren van ransomware die gegevens gijzelt tot phishingcampagnes die medewerkers misleiden. Elke aanval verstoort de zorg, kost tijd en geld, en - het belangrijkste - brengt patiëntveiligheid in gevaar.  ### Wat zit er in een digitaal noodpakket? Een digitaal noodpakket is meer dan alleen een back-up van gegevens. Het is een complete gereedheidsstrategie voor als de technologie faalt. Denk aan: - Gedetailleerde procedures voor handmatige werkwijzen - Fysieke kopieën van essentiële patiëntinformatie - Vooraf geteste communicatiekanalen buiten de normale systemen om - Getrainde medewerkers die weten wat ze moeten doen bij uitval - Duidelijke rolverdelingen en verantwoordelijkheden Het gaat erom dat de zorg door kan gaan, ook als de schermen zwart blijven. ### Waarom is de zorg zo'n aantrekkelijk doelwit? Zorgorganisaties hebben iets wat cybercriminelen heel waardevol vinden: gevoelige persoonlijke gegevens. Medische dossiers bevatten informatie die niet veranderd kan worden - je geboortedatum blijft altijd hetzelfde - en die daarom lang waardevol blijft voor identiteitsfraude. Daarnaast kan de zorg vaak niet lang zonder systemen. De druk om snel te betalen bij ransomware-aanvallen is hierdoor groter. Zoals een beveiligingsexpert het eens zei: "Zorginstellingen zitten tussen de patiënt en de cybercrimineel in - en dat is een onmogelijke positie." ### Praktische stappen voor zorgorganisaties Begin klein maar begin wel. Veel organisaties denken dat cybersecurity ingewikkeld en duur moet zijn, maar de eerste stappen zijn vaak eenvoudiger dan je denkt: 1. Breng in kaart wat je meest kritieke systemen zijn 2. Stel vast hoe lang je zonder die systemen kunt 3. Train medewerkers in het herkennen van phishingpogingen 4. Zorg voor regelmatige, geteste back-ups 5. Maak een eenvoudig noodplan dat iedereen begrijpt Het gaat niet om perfectie, maar om voorbereiding. Want zoals Haflkamp benadrukt: het is geen kwestie of je getroffen wordt, maar wanneer. ### De menselijke kant van cybersecurity We praten vaak over systemen en technologie, maar vergeten de menselijke factor. Medewerkers in de zorg staan onder constante druk. Ze willen patiënten helpen, niet nadenken over beveiligingsprotocollen. Toch zijn zij vaak de eerste verdedigingslinie. Een simpele klik op een verkeerde link kan de hele organisatie platleggen. Daarom is training niet iets wat je 'erbij doet' - het is essentieel onderdeel van patiëntveiligheid geworden. ### Vooruitkijken naar 2026 en verder Met tien succesvolle aanvallen in 2025 alleen al, is duidelijk dat de dreiging niet afneemt. Integendeel. Cybercriminelen worden slimmer, aanvallen worden gerichter en de gevolgen worden ernstiger. Een digitaal noodpakket is daarom geen luxe, maar een noodzaak. Het is het digitale equivalent van een brandblusser: je hoopt hem nooit te hoeven gebruiken, maar je bent blij dat hij er hangt als het misgaat. Voor zorgorganisaties betekent dit dat cybersecurity niet langer alleen een IT-probleem is. Het is een bestuurlijke verantwoordelijkheid, een onderdeel van kwaliteitszorg, en uiteindelijk: een morele plicht naar de mensen die afhankelijk zijn van hun zorg. De tijd om te wachten is voorbij. Het digitale noodpakket moet vandaag nog op de agenda staan. Want morgen kan het al te laat zijn.