Winstuitkering in de zorg: schijnbaar verboden, toch mogelijk

Margriet Bos · 2026-09-10

Het winstuitkeringsverbod in de zorg lijkt streng, maar bij nadere bestudering blijkt het veel minder omvattend dan vaak wordt gedacht. Het geldt namelijk alleen voor een beperkt deel van de sector: de medisch-specialistische zorg en de intramurale Wlz-zorg. Voor de rest van de zorgsector — denk aan huisartsenpraktijken, apotheken, tandartsen, fysiotherapie en particuliere klinieken — bestaat er helemaal geen wettelijk verbod op het uitkeren van winst. Dat roept een interessante vraag op. Als winstuitkering in grote delen van de zorg is toegestaan, waarom wordt er dan zo fel over gediscussieerd? Het antwoord zit in de manier waarop het verbod kan worden omzeild, zelfs binnen de sectoren waar het wel geldt. ### De onderaannemingsconstructie: een juridisch rookgordijn Stel je voor: een ziekenhuis wil winst uitkeren aan investeerders, maar mag dat wettelijk niet. Wat gebeurt er dan? Het ziekenhuis besteedt een deel van zijn activiteiten uit aan een onderaannemer. Die onderaannemer is een commerciële partij, valt niet onder het winstuitkeringsverbod en kan dus vrijelijk winst uitkeren aan zijn aandeelhouders. Dit is geen theoretische truc. Het is een juridisch toelaatbare route die in de praktijk al wordt gebruikt. Je zou kunnen zeggen: het verbod is als een hek met een open poort ernaast. Iedereen die echt naar binnen wil, loopt gewoon om het hek heen. > "Een verbod dat je met een simpele juridische structuur kunt omzeilen, is geen verbod — het is een formaliteit." ### Waarom dit ertoe doet voor de zorg De discussie over winstuitkering in de zorg gaat niet alleen over geld. Het raakt aan de kern van hoe we de zorg willen organiseren. Moet zorg een publieke taak blijven, gedreven door patiëntenbelang? Of mag het een markt zijn waarin investeerders rendement halen uit zorgactiviteiten? Voorstanders van winstuitkering wijzen op de voordelen: - **Meer kapitaal** voor innovatie en betere apparatuur - **Snellere groei** van zorgaanbieders die anders geen financiering krijgen - **Betere bedrijfsvoering** door commerciële prikkels Tegenstanders waarschuwen juist voor: - **Verdringing van patiëntenbelang** door aandeelhoudersbelang - **Kostenstijgingen** doordat winst moet worden terugverdiend - **Selectie van patiënten** op basis van winstgevendheid ### De praktijk: beperkt verbod, brede omzeiling Wat het meest opvalt, is de discrepantie tussen de theorie en de praktijk. Het winstuitkeringsverbod geldt formeel alleen voor medisch-specialistische en intramurale Wlz-zorg. Maar via onderaanneming kunnen ook die sectoren winst uitkeren. Voor wie het echt wil, is er dus geen belemmering. Dit roept de vraag op of het verbod nog wel doet waarvoor het bedoeld is. Als het zo eenvoudig te omzeilen is, beschermt het dan nog wel de publieke belangen die het zou moeten beschermen? Of geeft het vooral een signaal af zonder echte werking? ### Wat betekent dit voor de toekomst van de zorg? De komende jaren zal de discussie over winst in de zorg alleen maar toenemen. Met oplopende zorgkosten, vergrijzing en een groeiende vraag naar zorg is het de vraag of het huidige systeem houdbaar is. Misschien is het tijd om eerlijk te zijn: of we verbieden winstuitkering in de hele zorg en handhaven dat streng, of we staan het toe en zorgen we voor goede waarborgen voor patiëntenbelangen. Het huidige tussensysteem — een verbod dat je kunt omzeilen — lijkt het slechtste van beide werelden. Het geeft de illusie van bescherming zonder de daadwerkelijke controle. En dat is iets waar iedereen die betrokken is bij de zorg, van beleidsmaker tot zorgverlener, eens goed over na zou moeten denken.