Waarom wijkverpleegkundigen weer zichtbaar moeten zijn vóór de voordeur

Margriet Bos · 2026-08-10

De wijkverpleegkundige: je ziet haar (of hem) misschien nog wel eens fietsen met een tas vol spullen, maar eigenlijk is ze vooral binnenshuis bezig. Dat moet anders, vindt verpleegkundig specialist en promovenda Mirjam de Leede. Zij pleit ervoor dat wijkverpleegkundigen weer zichtbaar worden vóór de voordeur. Samen met Leyden Academy onderzoekt ze hoe dat precies kan, samen met bewoners en andere zorgprofessionals. Waarom is dat eigenlijk zo belangrijk? Omdat preventie begint waar mensen elkaar ontmoeten. Niet pas als iemand acuut hulp nodig heeft, maar al eerder. Door aanwezig te zijn in de buurt, kunnen wijkverpleegkundigen signalen oppikken die anders onder de radar blijven. Denk aan eenzame ouderen, beginnende mobiliteitsproblemen of zorgelijke leefomstandigheden. ### De kracht van aanwezigheid Het onderzoek van De Leede richt zich op wijkgerichte preventie. Dat klinkt misschien abstract, maar het komt eigenlijk neer op heel praktische dingen. Het gaat om contact leggen, vertrouwen opbouwen en laagdrempelig benaderbaar zijn. Niet alleen voor de mensen die al zorg krijgen, maar juist ook voor de mensen die dat (nog) niet hebben. Uit haar gesprekken met bewoners blijkt dat veel mensen behoefte hebben aan een bekend gezicht. Iemand die weet hoe hun buurt in elkaar zit, die weet wie er alleen woont en wie er net een partner heeft verloren. Die kennis kun je niet uit een systeem halen. Die krijg je door er te zijn. > "Zorg gaat niet alleen over behandelen, maar ook over er zijn voordat er iets aan de hand is." – Mirjam de Leede ### Samenwerking met Leyden Academy Leyden Academy is een kennisinstituut dat zich richt op de zorg voor ouderen. Samen met hen onderzoekt De Leede hoe wijkverpleegkundigen, verzorgenden, verpleegkundig specialisten én bewoners kunnen samenwerken. Want preventie is geen eenrichtingsverkeer. Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De samenwerking levert interessante inzichten op. Zo blijkt dat bewoners zelf vaak heel goed weten wat er speelt in hun straat. Ze zien wie er achteruitgaat, wie er geen bezoek meer krijgt of wie er moeite heeft met de dagelijkse boodschappen. Door die kennis te combineren met professionele zorg, ontstaat er een vangnet dat veel steviger is dan de zorg alleen. ### Wat betekent dit voor de praktijk? Voor wijkverpleegkundigen betekent dit een andere manier van werken. Niet alleen maar zorg verlenen op afspraak, maar ook tijd vrijmaken voor informele contacten. Even een praatje maken bij de buurtsuper, een kop koffie drinken in het buurthuis of aansluiten bij een activiteit in de wijk. Dat klinkt misschien alsof het ten koste gaat van de zorgtijd, maar het tegenovergestelde is waar. Door eerder in te grijpen, voorkom je dat kleine problemen groot worden. Een oudere die eenzaam is, loopt meer risico op depressie en lichamelijke achteruitgang. Door dat vroeg te signaleren, bespaar je uiteindelijk zorgkosten én menselijk leed. ### De rol van technologie Natuurlijk speelt technologie ook een rol in de moderne thuiszorg. Denk aan persoonlijke alarmen, sensoren of beeldzorg. Maar De Leede benadrukt dat technologie geen vervanging is van persoonlijk contact. Het is een aanvulling. Een persoonlijk alarm kan ouderen het gevoel geven van veiligheid, maar het vervangt niet het gesprek aan de keukentafel. Het gaat erom dat de wijkverpleegkundige weer onderdeel wordt van het sociale weefsel van de buurt. Dat ze niet alleen komt als er een probleem is, maar dat ze er al is voordat er iets speelt. Dat vraagt om een andere organisatie van de zorg, maar ook om een andere mindset. ### Wat kun jij doen? Ben je zelf wijkverpleegkundige of werk je in de ouderenzorg? Kijk dan eens kritisch naar je eigen werkwijze. Hoe zichtbaar ben jij in de wijk? Plan bijvoorbeeld wekelijks een moment in zonder directe zorgtaak, gewoon om aanwezig te zijn. Je zult merken dat dit waardevolle informatie oplevert. En ben je bewoner? Wees niet bang om het gesprek aan te gaan met de wijkverpleegkundige in jouw buurt. Deel wat je ziet en wat je bezighoudt. Zo bouwen we samen aan een buurt waarin niemand over het hoofd wordt gezien.