Wachtlijsten in de zorg: Kan Nederland een crisis nog aan?

Margriet Bos · 2026-10-05

### Wachtlijsten als waarschuwingssignaal Stel je voor: je hebt een heupoperatie nodig, maar de wachtlijst is maandenlang. Of je belt de huisartsenpost en krijgt te horen dat er geen plek is. Dit is geen verre toekomst, maar de realiteit van vandaag. De wachtlijsten in de Nederlandse zorg zijn nu al een probleem, en volgens experts wijst dat op iets groters: onze zorg is niet voorbereid op een echte crisis, laat staan een oorlog. In Polen en Duitsland hebben ze de zorg voorbereid op noodsituaties. Ziekenhuizen hebben voorraden aangelegd, noodplannen opgesteld en personeel getraind. In Nederland, waar de zorg tot op het bot efficiënt is georganiseerd, zijn ziekenhuizen nog niet eens begonnen met zulke voorbereidingen. Dat baart Kamerleden en Hans van Goudoever, voorzitter van Amsterdam UMC en de Coalitie Weerbare Zorg, grote zorgen. ### Efficiëntie als valkuil Waarom is Nederland zo slecht voorbereid? Het antwoord ligt deels in onze efficiëntie. We hebben de zorg zo strak georganiseerd dat er geen ruimte is voor het onverwachte. Elke euro wordt verantwoord, elke minuut benut. Maar die efficiëntie maakt ons ook kwetsbaar. Als er een crisis uitbreekt, is er geen buffer, geen reservecapaciteit. "We hebben nu al wachtlijsten," zegt Van Goudoever. "Hoe moeten we dan een oorlog aan?" > "We hebben nu al wachtlijsten. Hoe moeten we dan een oorlog aan?" – Hans van Goudoever Die vraag is niet theoretisch. De oorlog in Oekraïne heeft laten zien hoe snel een gezondheidssysteem kan instorten. Gewonden, zieken, mensen die hun medicijnen niet meer kunnen krijgen – de zorg wordt overspoeld. Als Nederland in zo'n situatie terechtkomt, zijn we niet voorbereid. ### Wat er moet gebeuren De Coalitie Weerbare Zorg pleit voor een Nationale Zorgreserve: een groep opgeleide professionals die in tijden van crisis kunnen bijspringen. Denk aan gepensioneerde artsen en verpleegkundigen, maar ook aan mensen met een zorgachtergrond die nu in een andere sector werken. Zij kunnen snel worden opgeroepen en ingezet. Daarnaast is het belangrijk om voorraden aan te leggen. Niet alleen medicijnen en verbandmiddelen, maar ook beschermingsmiddelen en apparatuur. In Duitsland en Polen gebeurt dit al. Nederland loopt achter. - **Opleiden en trainen:** Zorgpersoneel moet weten wat te doen bij een ramp of oorlog. - **Voorraden aanleggen:** Zorg voor voldoende medicijnen, verbandmiddelen en beschermingsmiddelen. - **Samenwerken:** Overheid, ziekenhuizen en zorgverzekeraars moeten samen een plan maken. - **Financiering:** Er moet geld vrijgemaakt worden voor deze voorbereidingen. ### De rol van persoonlijke alarmering Voor ouderen en kwetsbaren is persoonlijke alarmering een belangrijk onderdeel van veiligheid. Of het nu gaat om een val in huis of een noodsituatie, een persoonlijk alarm kan levens redden. In Nederland zijn er verschillende systemen, van eenvoudige knoppen tot geavanceerde GPS-trackers. Ze kosten gemiddeld tussen de €20 en €50 per maand. Maar alarmering alleen is niet genoeg. Het gaat om het hele systeem: snelle reactie, goede zorg en voorbereiding op crises. Als de zorg al overbelast is, heeft een alarm weinig zin als er geen hulp beschikbaar is. ### Conclusie De wachtlijsten in de Nederlandse zorg zijn een teken aan de wand. Ze laten zien dat ons systeem niet is gebouwd op veerkracht. Om ervoor te zorgen dat we klaar zijn voor wat komen gaat, moeten we nu investeren in voorbereiding. Dat betekent geld, tijd en samenwerking. Het is misschien niet populair, maar het is noodzakelijk. Want zoals Van Goudoever zegt: "We hebben nu al wachtlijsten." Laten we ervoor zorgen dat we niet nog eens verrast worden.