Waarom de zorg haar medewerkers te veel beschermt (en bewoners vergeet)

Margriet Bos · 2026-08-19

Als bewoner van een verzorgingstehuis voor Indische en Molukse ouderen én oud-verpleegkundige zet Geeske Raams zich met hart en ziel in voor cultuurspecifieke ouderenzorg in Nederland. Haar boodschap is confronterend: "Het systeem heeft van de zorgverlener een soort robot gemaakt die zijn taken afvinkt, in plaats van dat diegene ervoor zorgt dat de bewoner de geborgenheid ervaart die hoort bij thuiskomen." Het is een uitspraak die je niet snel vergeet. En ze raakt precies waar het in de zorg om draait: niet alleen veiligheid en protocollen, maar ook warmte, herkenning en het gevoel dat je ergens echt thuis bent. Maar wat betekent dat concreet voor de dagelijkse praktijk in Nederlandse zorginstellingen? ### De kloof tussen regels en menselijkheid We hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in veiligheid. Denk aan protocollen voor medicatie, hygiënevoorschriften en verantwoordingssystemen. Dat is op zichzelf niet verkeerd. Toch is er een keerzijde. Zorgmedewerkers besteden steeds meer tijd aan administratie en verantwoording. Daardoor blijft er minder tijd over voor het echte contact met bewoners. Geeske ziet het dagelijks om zich heen. Ze vertelt hoe zorgverleners soms meer bezig zijn met het afvinken van takenlijstjes dan met het écht kijken naar de mens voor hen. En dat terwijl juist ouderen met een Indische of Molukse achtergrond vaak behoefte hebben aan zorg die aansluit bij hun cultuur, hun herinneringen en hun manier van leven. ### Cultuurspecifieke zorg is geen luxe Voor veel ouderen uit Indië en de Molukken is de zorgvraag niet alleen medisch. Het gaat ook om erkenning van hun geschiedenis. Denk aan de impact van de koloniale tijd, de Japanse bezetting en de migratie naar Nederland. Deze ervaringen bepalen hoe zij naar zorg kijken en wat zij nodig hebben om zich veilig te voelen. Een zorgverlener die weet wat "geborgenheid" betekent voor iemand die alles heeft moeten achterlaten, kan het verschil maken. Dat vraagt om kennis, maar vooral om tijd en aandacht. Tijd om te luisteren naar verhalen. Aandacht voor rituelen en gewoontes die voor de bewoner vanzelfsprekend zijn. ### Wat er moet veranderen Geeske pleit niet voor minder regels, maar voor een betere balans. Een paar concrete punten die zij aandraagt: - **Meer tijd voor persoonlijk contact** – minder administratieve lasten voor zorgmedewerkers. - **Cultuurspecifieke trainingen** – zodat zorgverleners beter begrijpen waarom bepaalde gewoontes belangrijk zijn. - **Kleinschalige woonvormen** – waar bewoners zich echt thuis voelen, in plaats van anoniem in een groot complex. - **Familie en naasten meer betrekken** – zij kennen de bewoner het beste en kunnen waardevolle informatie delen. Het is geen revolutie, maar een verschuiving in denken. Van controleren naar vertrouwen. Van afvinken naar verbinden. ### De rol van technologie Natuurlijk kan technologie helpen. Persoonlijke alarmsystemen geven bewoners en familie een veilig gevoel, zonder dat het opdringerig is. Maar technologie is nooit een vervanging voor menselijk contact. Het is een middel, geen doel. Geeske benadrukt dat de beste zorg begint bij de relatie tussen zorgverlener en bewoner. Als die relatie goed is, komt de rest vanzelf. En dat is precies waarom haar oproep zo belangrijk is: we moeten de zorg weer menselijk maken, voor iedereen – maar zeker voor ouderen die al zoveel hebben meegemaakt. ### Een oproep aan beleidsmakers Zij richt zich niet alleen tot zorgverleners, maar ook tot bestuurders en beleidsmakers. Die hebben de macht om structuren te veranderen. Door te investeren in opleiding, tijd en kleinschaligheid, kunnen zij ervoor zorgen dat zorginstellingen weer plekken worden waar mensen zich thuis voelen. Het is een uitdaging, zeker met de huidige personeelstekorten en budgettaire druk. Maar de vraag is simpel: willen we een systeem dat medewerkers beschermt, of een systeem dat bewoners werkelijk dient? Geeske weet het antwoord al. Laten we haar voorbeeld volgen.