Waarom deze ouderenzorg de medewerker te veel beschermt

Margriet Bos · 2026-08-19

In Nederland wonen duizenden ouderen met een Indische of Molukse achtergrond in verzorgingstehuizen. Voor hen is zorg meer dan alleen medicijnen en hulp bij het dagelijks leven. Het gaat ook om herkenning, warmte en het gevoel dat je ergens thuis bent. Geeske Raams, zelf bewoner van een verzorgingstehuis voor Indische en Molukse ouderen en oud-verpleegkundige, zet zich al jaren in voor cultuurspecifieke ouderenzorg. En ze heeft een duidelijke boodschap: het systeem beschermt de medewerker te veel en vergeet daarbij de bewoner. ### De robot in de zorg Raams verwoordt het treffend: "Het systeem heeft van de zorgverlener een soort robot gemaakt die zijn taken afvinkt, in plaats van dat diegene ervoor zorgt dat de bewoner de geborgenheid ervaart die hoort bij thuiskomen." Het klinkt hard, maar wie in de zorg werkt, herkent het beeld. Protocollen, administratie en verantwoordingsplichten nemen steeds meer ruimte in. De zorgverlener moet voldoen aan allerlei eisen, en daar blijft weinig tijd over voor wat er echt toe doet: aandacht. We hebben in Nederland een zorgsysteem dat gericht is op veiligheid en controle. Dat klinkt goed, maar er zit een keerzijde aan. Wanneer een medewerker vooral bezig is met het afvinken van taken, verliest hij of zij het contact met de mens achter de zorgvraag. En juist dat contact is voor ouderen met een migratieachtergrond van levensbelang. Zij hebben vaak een geschiedenis die gedeeld moet worden, met mensen die begrijpen waar ze vandaan komen. ### Cultuurspecifieke zorg als basis Voor Indische en Molukse ouderen is de zorgvraag niet alleen medisch van aard. Denk aan: - De behoefte aan eten dat herinnert aan thuis, zoals rijsttafels of specifieke gerechten. - Muziek en rituelen die troost bieden en herinneringen oproepen. - Het spreken van de eigen taal, ook al beheersen ze het Nederlands goed. - Erkenning van hun geschiedenis, inclusief de moeilijke periodes tijdens en na de oorlog. Wanneer deze elementen ontbreken, voelen bewoners zich snel verloren. Ze missen de geborgenheid die ze vroeger thuis ervoeren. En dat heeft direct invloed op hun welzijn. Uit onderzoek blijkt dat ouderen die zich emotioneel veilig voelen, minder snel somber worden en zelfs beter herstellen van ziektes. Cultuurspecifieke zorg is dus geen luxe, maar een noodzaak. ### De balans tussen regels en menselijkheid Natuurlijk zijn regels belangrijk. Ze beschermen zowel medewerkers als bewoners tegen fouten en misstanden. Maar we moeten ons afvragen of de balans niet is doorgeslagen. Raams ziet het dagelijks om zich heen: zorgverleners die met de beste bedoelingen hun werk doen, maar vastlopen in het systeem. Ze moeten te veel verantwoorden, te veel registreren, en te weinig tijd besteden aan het echte zorgmoment. De oplossing ligt volgens haar in een andere kijk op zorg. Niet de protocollen moeten centraal staan, maar de relatie tussen zorgverlener en bewoner. Dat betekent dat medewerkers ruimte krijgen om af te wijken van het standaardpad wanneer dat nodig is. Soms moet je gewoon even naast iemand gaan zitten, een kopje thee drinken en luisteren. Daar is geen formulier voor, maar het is misschien wel de meest waardevolle zorg die je kunt geven. ### Een oproep aan beleidsmakers Raams doet een directe oproep aan beleidsmakers en zorgorganisaties: durf het systeem aan te passen. Durf medewerkers te vertrouwen en geef ze de vrijheid om mens te zijn in plaats van robot. Alleen dan kunnen we ouderen de zorg bieden die ze verdienen. Niet alleen voor Indische en Molukse ouderen, maar voor alle ouderen in Nederland. Want uiteindelijk wil iedereen zich thuis voelen, waar je ook woont. De woorden van Geeske Raams zijn een wake-upcall. Laten we luisteren naar de mensen die het weten, want zij ervaren elke dag wat er goed gaat en wat er beter kan. En laten we vooral niet vergeten dat zorg draait om mensen, niet om systemen.