Waarom ziekenhuiszorg spreiden niet werkt: ‘We moeten eerlijk zijn over uitkomsten’

Margriet Bos · 2026-08-17

De zorg in Nederland staat onder druk. Dat weten we allemaal. Maar wat als de oplossing die bedacht is om de druk te verlichten, zelf niet werkt? In de regio Midden-Nederland is geprobeerd om eenvoudige ziekenhuiszorg te spreiden over meerdere locaties. Het idee was simpel: door simpele zorg te verdelen, zou het verlies aan hoogcomplexe zorg gecompenseerd kunnen worden. Maar dat is dus niet gelukt. Monique Valentijn, bestuursvoorzitter van het St. Antonius Ziekenhuis, is daar glashelder over. Ze zegt het bijna verontschuldigend: “Ik vind het gênant dat we als ziekenhuizen zo lang doen over meer transparantie op uitkomsten.” En dat is precies waar het pijn doet. Want zonder transparantie kun je geen goede keuzes maken, als patiënt, maar ook als zorgbestuurder. ### Waarom spreiding niet het gewenste effect heeft Spreiding klinkt logisch. Als je de zorg over meerdere ziekenhuizen verdeelt, dan blijft de zorg dichtbij huis. Mensen hoeven minder ver te reizen. Dat scheelt tijd, geld en stress. Maar de werkelijkheid is weerbarstiger. - **Specialisatie vereist concentratie.** Hoogcomplexe zorg vraagt om gespecialiseerde teams, apparatuur en ervaring. Die kun je niet zomaar opsplitsen over meerdere locaties. - **Kwaliteit hangt af van volume.** Hoe vaker een team een bepaalde ingreep doet, hoe beter de resultaten. Dat is wetenschappelijk bewezen. - **Spreiding van simpele zorg helpt niet bij complexe gevallen.** De winst die je boekt met spreiding, weegt niet op tegen het verlies aan kwaliteit bij complexe zorg. Het is alsof je een toprestaurant vraagt om haar chef-kok naar drie verschillende locaties te sturen. Elke locatie heeft dan een deel van de expertise, maar geen enkele locatie kan nog het volledige menu serveren. De gasten blijven weg, en de kwaliteit zakt. ### Transparantie als sleutel tot betere zorg Valentijn raakt met haar uitspraak een gevoelige snaar. Ze zegt namelijk niet alleen dat spreiding niet werkt, maar ook dat ziekenhuizen te lang wachten met het delen van uitkomsten. Waarom is dat zo lastig? Omdat het confronterend is. Niemand wil publiekelijk toegeven dat de resultaten tegenvallen. Maar zonder die eerlijkheid kunnen we niet verbeteren. Stel je voor dat je een auto koopt zonder te weten hoe de auto presteert in de crashtest. Je zou het toch niet doen? Waarom zou dat bij zorg anders zijn? Patiënten hebben recht op duidelijke informatie over bijvoorbeeld het aantal complicaties, de overlevingskansen en de wachttijden. Pas dan kunnen ze een weloverwogen keuze maken. > “Als we niet durven te laten zien hoe we presteren, hoe kunnen we dan verwachten dat patiënten ons vertrouwen?” – Monique Valentijn ### Wat betekent dit voor de toekomst van de zorg? De uitspraken van Valentijn zijn geen losstaand incident. Ze wijzen op een breder probleem in de Nederlandse zorg. We willen zorg dichtbij huis, maar we willen ook de beste zorg. Die twee wensen botsen soms. En in Midden-Nederland is die botsing nu duidelijk zichtbaar. De oplossing is niet eenvoudig. Het vraagt om een eerlijke discussie over wat we belangrijk vinden. Willen we dat elk ziekenhuis alles kan? Of accepteren we dat sommige zorg alleen op een beperkt aantal plekken beschikbaar is, ook al betekent dat een langere reis? Wat wel duidelijk is: zonder transparantie komen we er niet. Ziekenhuizen moeten hun cijfers durven tonen. Niet om elkaar af te branden, maar om van elkaar te leren. En dat begint met het toegeven dat het huidige systeem niet werkt. Valentijn heeft die stap gezet. Nu de rest nog. De komende jaren zullen we zien of ziekenhuizen hun beloftes waarmaken. De regio Midden-Nederland is nu het voorbeeld van hoe het niet moet. Maar het kan ook het voorbeeld worden van hoe het wél kan. Als we durven kijken naar wat er echt gebeurt in de operatiekamers, in plaats van alleen naar de mooie plaatjes in de brochures.