Waarom zeggenschap in de zorg geen luxe is (maar een must)

Margriet Bos · 2026-08-20

Wanneer we praten over de toekomst van de zorg, valt al snel het woord 'zeggenschap'. Maar wat betekent dat eigenlijk in de praktijk? Onderzoeker en verpleegkundige Sanne Hesp-Schutte brengt het treffend onder woorden: professionele zeggenschap gaat niet alleen over het krijgen van antwoorden op je vragen, maar vooral over het actief meewerken aan oplossingen. Het is een verschil dat je voelt op de werkvloer, in de zorgrelatie en uiteindelijk in de kwaliteit van leven van ouderen. Voor wie dagelijks met ouderen werkt, is dit geen abstract begrip. Het gaat over de vraag wie er eigenlijk beslist over de zorg die iemand ontvangt. En dat raakt direct aan een onderwerp dat ons allen bezighoudt: hoe zorgen we ervoor dat ouderen zelfstandig en veilig kunnen blijven wonen, met de juiste ondersteuning op het juiste moment? ### Wat is professionele zeggenschap écht? Professionele zeggenschap wordt vaak verward met inspraak of meepraten. Maar het gaat dieper. Het betekent dat zorgprofessionals de ruimte krijgen om hun expertise in te zetten, om knelpunten te signaleren en om daadwerkelijk bij te dragen aan verbeteringen. Niet alleen binnen hun eigen organisatie, maar ook in de bredere zorgketen. Neem bijvoorbeeld de keuze voor een persoonlijk alarmsysteem voor een senior. Een zorgprofessional die écht zeggenschap heeft, kijkt niet alleen naar het goedkoopste of meest voor de hand liggende systeem. Diegene kijkt naar de specifieke situatie: woont de persoon alleen, is er sprake van dementie, wat is het valrisico? En op basis daarvan wordt een advies gegeven dat écht past. Dat is zeggenschap in de praktijk. ### De kracht van meewerken aan oplossingen Hesp-Schutte benadrukt dat het niet bij vragen stellen blijft. Dat is een belangrijk inzicht. Want te vaak blijven zorgprofessionals steken in het signaleren van problemen, zonder dat ze de middelen of mandaat krijgen om ze op te lossen. Dat leidt tot frustratie, maar ook tot gemiste kansen. Als we kijken naar de uitdagingen in de ouderenzorg, dan zien we dat de beste oplossingen vaak ontstaan op de werkvloer. De verpleegkundige die merkt dat een bewoner 's nachts onrustig is, kan een waardevolle bijdrage leveren aan het aanpassen van het zorgplan. De thuiszorgmedewerker die ziet dat een oudere moeite heeft met het bedienen van een alarmknop, kan meedenken over een gebruiksvriendelijker alternatief. ### Wat betekent dit voor ouderen en hun naasten? Dit onderwerp is niet alleen relevant voor zorgprofessionals, maar ook voor ouderen zelf en hun familieleden. Wanneer zorgverleners meer zeggenschap hebben, betekent dat namelijk dat zij beter kunnen inspelen op wat er écht speelt. Het resultaat? Zorg die persoonlijker is, beter aansluit bij de wensen van de cliënt en daardoor ook effectiever. Voor een dochter die voor haar moeder een persoonlijk alarm zoekt, is dit cruciaal. Een professional die meedenkt en meewerkt aan oplossingen, zal niet alleen een apparaat aanbevelen, maar ook uitleggen hoe het werkt, wat de mogelijkheden zijn en hoe het systeem kan worden aangepast wanneer de situatie verandert. ### De toekomst van zorg is samen De uitspraak van Hesp-Schutte is een oproep aan iedereen die betrokken is bij de zorg. Zeggenschap is geen luxe die je toekent aan een selecte groep, maar een voorwaarde voor zorg die toekomstbestendig is. Het vraagt om een cultuur waarin professionals worden aangemoedigd om initiatief te nemen, waarin hun kennis wordt gewaardeerd en waarin zij de ruimte krijgen om te experimenteren. Dat begint klein. Met een gesprek op de afdeling, met een luisterend oor voor een collega, met het durven uitspreken van een idee. Maar het heeft een groot effect. Want uiteindelijk gaat het niet om protocollen of systemen, maar om mensen. Om ouderen die zich gehoord voelen, om professionals die met plezier hun werk doen en om een zorgsysteem dat klaar is voor de toekomst. ### Praktische stappen voor meer zeggenschap Wil je zelf bijdragen aan meer zeggenschap in de zorg? Begin dan met deze drie stappen: - **Stel niet alleen vragen, maar kom met voorstellen.** In plaats van te zeggen wat er misgaat, bedenk direct wat er beter kan. Zo laat je zien dat je niet alleen signaleert, maar ook oplossingsgericht denkt. - **Zoek verbinding met collega's.** Deel je ervaringen en ideeën met anderen. Samen sta je sterker en kun je gezamenlijk werken aan verbeteringen. - **Blijf dicht bij de praktijk.** Luister naar wat ouderen en hun naasten echt nodig hebben. Hun ervaringen zijn de basis voor elke goede oplossing. Zeggenschap is geen einddoel, maar een werkwijze. Het is een manier van denken en doen die ervoor zorgt dat de zorg van morgen beter is dan die van vandaag. En dat is iets waar we allemaal aan kunnen bijdragen, of we nu zorgprofessional, mantelzorger of naaste zijn.