Waarom verplichte mantelzorg in seniorenflats averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

Het idee klinkt mooi: vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat die elkaar spontaan helpen. Maar de realiteit is weerbarstiger. Uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat deze verwachting vaak niet uitkomt. Sterker nog, het opleggen van informele zorg werkt gemeenschapsopbouw tegen. ### De mythe van automatische zorg Veel zorginstellingen en beleidsmakers denken dat ouderen in een gezamenlijke woonomgeving vanzelf voor elkaar zorgen. Ze zien het als een romantisch ideaal: de sterke schouders dragen de zwakkere. Maar onderzoeker Jante Schmidt stelt dat dit wensdenken is. „Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg”, zegt ze. Waarom? Omdat niet iedereen dezelfde verwachtingen heeft. Sommige bewoners willen gewoon hun eigen leven leiden, zonder verplichtingen naar buren. Anderen voelen zich schuldig als ze niet kunnen helpen. Dat levert spanning op, geen saamhorigheid. ### Wat werkt dan wel? Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat gemeenschapsopbouw beter slaagt als het van onderaf komt. Bewoners moeten zelf kiezen of en hoe ze elkaar ondersteunen. Gedwongen mantelzorg voelt als een last, niet als een cadeau. - **Vrijwilligheid** is de basis. Mensen helpen graag, maar alleen als ze er zelf voor kiezen. - **Structuur** helpt. Een coördinator of bewonersoverleg kan ondersteuning bieden zonder druk. - **Respect voor grenzen** is essentieel. Niet iedereen kan of wil zorgen. ### De rol van technologie In plaats van te rekenen op informele zorg, kunnen seniorenflats beter investeren in praktische oplossingen. Denk aan een persoonlijk alarmsysteem dat bewoners direct verbindt met professionele hulp. Zo blijft de zelfstandigheid behouden, zonder dat buren de verantwoordelijkheid dragen. > „Technologie kan de druk op mantelzorgers verlichten, maar het moet wel goed worden geïmplementeerd”, zegt Schmidt. Een simpele alarmknop of een slimme sensor kan al veel betekenen. Het geeft ouderen het vertrouwen dat er hulp is, zonder dat ze anderen hoeven lastig te vallen. ### Wat betekent dit voor de praktijk? Voor zorgprofessionals en beleidsmakers is de boodschap helder: stop met het romantiseren van mantelzorg. Richt je in plaats daarvan op het creëren van een omgeving waarin bewoners zich veilig en gesteund voelen, zonder dat ze verplicht worden om te zorgen. - **Investeer in gemeenschapsactiviteiten** die mensen verbinden, niet in zorgtaken. - **Bied professionele ondersteuning** aan, zoals een alarmcentrale of thuiszorg. - **Luister naar bewoners** wat zij écht nodig hebben. De conclusie is simpel: dwang werkt niet. Vrijwillige zorg, ondersteund door slimme technologie en professionele hulp, wel. Laten we daarom stoppen met het opleggen van verwachtingen en beginnen met het bouwen van echte gemeenschappen.