Waarom 'verplichte' mantelzorg in Lang Leven Thuisflats averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

Het idee klinkt prachtig: vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat die automatisch een oogje in het zeil houden bij hun kwetsbare buren. Maar de realiteit is weerbarstiger. Uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat deze verwachting niet alleen romantisch wensdenken is, maar ook averechts kan werken. Onderzoeker Jante Schmidt waarschuwt: "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg." Laten we eens kijken waarom dit zo is en wat er wél werkt. ### De mythe van spontane zorg Het is verleidelijk om te denken dat als je een groep ouderen bij elkaar zet, de zorg vanzelf ontstaat. Mensen zijn tenslotte sociale wezens. Maar in de praktijk blijkt dat niet zo te werken. Vitale ouderen hebben vaak hun eigen leven, hobby's en verplichtingen. Ze zijn niet per se beschikbaar om voor buren te zorgen, ook al wonen ze in dezelfde flat. - Veel ouderen voelen zich niet verantwoordelijk voor de zorg van anderen. - De verwachting van spontane zorg kan leiden tot schuldgevoelens en frustratie. - Het kan zelfs spanningen veroorzaken tussen bewoners. ### Wat zegt het onderzoek? Het onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam laat zien dat het opleggen van informele zorgverwachtingen de gemeenschapsopbouw juist belemmert. In plaats van dat mensen elkaar opzoeken omdat ze dat willen, voelen ze zich verplicht. Dat is geen goede basis voor een hechte gemeenschap. Jante Schmidt: "Wanneer we te veel nadruk leggen op wat mensen voor elkaar moeten doen, verliezen we uit het oog wat ze voor elkaar willen doen." Dit inzicht is cruciaal voor iedereen die werkt met ouderen en zorg. ### De rol van persoonlijke alarmsystemen Hier komt het belang van persoonlijke alarmsystemen om de hoek kijken. In plaats van te vertrouwen op spontane zorg van buren, kunnen ouderen met een persoonlijk alarm zelfstandig blijven wonen met de zekerheid dat er hulp is wanneer nodig. Dit neemt de druk weg van zowel de vitale als de kwetsbare ouderen. - Een persoonlijk alarm biedt 24/7 toegang tot hulp. - Het geeft ouderen de vrijheid om zelf te bepalen wanneer ze hulp nodig hebben. - Het vermindert de last op mantelzorgers en buren. ### Hoe bouw je wél een gemeenschap? In plaats van te hameren op informele zorg, kunnen we beter inzetten op het faciliteren van vrijwillige contacten. Denk aan: - Gezamenlijke activiteiten die mensen bij elkaar brengen. - Een centrale ruimte waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten. - Professionele ondersteuning die de zorg regelt, zodat buren alleen hoeven te zijn wie ze willen zijn. Het gaat erom dat mensen elkaar leren kennen op een natuurlijke manier, zonder verplichtingen. Pas dan ontstaat er een echte gemeenschap waarin zorg vanzelf kan groeien. ### Conclusie: minder dwang, meer vrijheid Het onderzoek is duidelijk: mantelzorg afdwingen werkt niet. Het leidt tot frustratie en belemmert gemeenschapsopbouw. Wat wel werkt, is het creëren van een omgeving waarin mensen elkaar vrijwillig kunnen ondersteunen. Persoonlijke alarmsystemen kunnen daarbij een belangrijke rol spelen, door de druk van informele zorg weg te nemen. Dus laten we stoppen met het romantiseren van spontane zorg en in plaats daarvan inzetten op praktische oplossingen die écht werken. Zoals Jante Schmidt zegt: "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg." Laten we dat ter harte nemen.