Waarom steeds meer bedden in verpleeghuizen leeg blijven

Margriet Bos · 2026-09-03

Je leest het steeds vaker in de krant: verpleeghuizen die kampt met leegstand. Het is een fenomeen dat niet zomaar komt aanwaaien. Er zit een duidelijke, maar soms onverwachte logica achter. Het RIVM heeft dit onlangs in kaart gebracht en de conclusie is helder: het is vooral de terugloop van cliënten met zorgzwaarteprofiel 4 die de leegstand veroorzaakt. En wat het extra ingewikkeld maakt, is dat verpleeghuizen die leegstand niet kunnen compenseren met cliënten uit de hogere profielen. ### Het specifieke probleem van profiel 4 Zorgzwaarteprofiel 4 is een belangrijke pijler voor veel verpleeghuizen. Deze cliënten hebben forse zorg nodig, maar zijn nog niet op het niveau van de allerzwaarste profielen. Je kunt het zien als een tussencategorie. Het zijn vaak mensen die intensieve verzorging en toezicht nodig hebben, maar bijvoorbeeld niet de 24/7 medische zorg van de hoogste categorieën. De afname van deze groep heeft een enorme impact. Waarom neemt die groep juist af? Dat heeft met verschillende factoren te maken. Zo zijn er steeds meer mogelijkheden voor langer thuis wonen met extra ondersteuning. Denk aan wijkverpleging, domotica en persoonlijke alarmering. Veel senioren en hun families geven hier de voorkeur aan, zolang het veilig kan. Het is een verschuiving die je overal in de zorg ziet: de wens om de regie zoveel mogelijk zelf te houden. ### De paradox: groeiende vraag naar Wlz-zorg Tegelijkertijd, en dat is de paradox, groeide de vraag naar Wet langdurige zorg (Wlz). Deze zorg is bedoeld voor mensen die permanent toezicht en 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig hebben. Het zijn vaak de zwaardere zorgvragen. Die groei betekent niet automatisch dat verpleeghuizen volstromen. De instroom komt niet altijd op dezelfde plekken terecht als waar de leegstand ontstaat. Soms zijn de wachtlijsten voor specifieke afdelingen lang, terwijl andere afdelingen juist leeg komen te staan. Het is een beetje alsof je in een restaurant zit waar het ene gerecht uitverkocht is, terwijl de andere gerechten amper worden besteld. De balans is zoek. Voor verpleeghuismanagers is dit een enorme uitdaging. Ze moeten hun bedden gevuld houden om financieel gezond te blijven, maar kunnen niet zomaar iedereen plaatsen. De zorg moet passend zijn. - Financiële druk door vaste kosten (personeel, gebouwen) bij dalende bezetting. - Moeilijkheden met het aantrekken van gespecialiseerd personeel voor lege afdelingen. - De zorgvraag wordt complexer, waardoor aanpassingen nodig zijn. ### De gevolgen voor de dagelijkse praktijk Wat betekent dit nu voor de professionals die er elke dag werken? Allereerst is er onzekerheid. Blijft mijn afdeling wel bestaan? Wordt er herstructurering nodig? Daarnaast kan het leiden tot een andere mix van cliënten. Waar je voorheen vooral met profiel 4 werkte, moet je nu mogelijk meer focus leggen op de zwaardere zorg. Dat vraagt om bijscholing en soms om een andere manier van werken. > "De leegstand is niet alleen een getal op een spreadsheet. Het raakt de kern van hoe we zorg organiseren en wie we kunnen helpen," merkte een zorgmanager onlangs op. Ook voor de cliënten en hun families heeft het gevolgen. Keuzes worden soms beperkter. Het kan zijn dat iemand met een specifieke zorgvraag verder van huis moet, omdat de plaats in de buurt niet meer beschikbaar is. Dat is een zware belasting voor mantelzorgers en familie. ### Kansen voor de toekomst Is er dan alleen maar slecht nieuws? Zeker niet. Deze ontwikkeling dwingt ook tot nadenken over nieuwe modellen. Misschien kunnen delen van verpleeghuizen een andere, meer flexibele bestemming krijgen. Denk aan kortdurend revalideren, respijtzorg of dagbesteding. Het is een kans om de zorg beter te laten aansluiten bij wat er echt in de wijk nodig is. De groeiende vraag naar Wlz-zorg laat ook zien dat de behoefte aan intensieve zorg niet verdwijnt. Die wordt alleen anders verdeeld. Het is aan de sector om hier slim op in te spelen. Door samenwerkingen aan te gaan, zorgpaden te optimaliseren en vooral door goed te luisteren naar wat cliënten en hun naasten nodig hebben. De leegstand is een signaal, een uitnodiging om het anders te doen. En dat is uiteindelijk waar goede zorg om draait: meebewegen met de behoeften van mensen.