Waarom het verpleeghuis niet de enige oplossing is voor ouderenzorg

Margriet Bos · 2026-09-07

Het is een onderwerp dat veel stof doet opwaaien in de zorgsector: een kwart van de verpleeghuizen in Nederland kampt met leegstand. Dat is een behoorlijk aantal, toch? Maar tegelijkertijd zegt het RIVM dat er geen landelijke trend van leegstand zichtbaar is. Die twee berichten lijken elkaar tegen te spreken, maar misschien vertellen ze samen een veel interessanter verhaal. ### Wat zegt de leegstand eigenlijk? Laten we eerst even stilstaan bij die cijfers. Een kwart van de verpleeghuizen heeft dus te maken met lege kamers. Dat kan verschillende oorzaken hebben. Misschien is het aanbod in die regio groter dan de vraag, of kiezen ouderen en hun families steeds vaker voor andere woonvormen. Denk aan aanleunwoningen, kleinschalige wooninitiatieven of juist thuis wonen met intensieve thuiszorg. Tegelijkertijd is het belangrijk om te benadrukken dat het RIVM geen landelijke trend ziet. Dat betekent dat de leegstand vooral een regionaal of lokaal probleem is, en niet iets dat overal in Nederland speelt. In sommige provincies is de wachtlijst voor een verpleeghuisplek juist nog steeds lang. ### De reactie uit de sector: opluchting of blindheid? Vanuit de verpleeghuiszorg klinkt vooral een opgeluchte reactie. Men zegt: "We hoeven niet te krimpen." En dat is begrijpelijk, want niemand zit te wachten op gedwongen schaalverkleining of het sluiten van locaties. Maar is die opluchting wel terecht? Het feit dat er geen landelijke trend is, betekent niet dat er niets aan de hand is. Het betekent vooral dat we anders moeten gaan kijken naar de rol van het verpleeghuis in de ouderenzorg. Misschien moeten we de vraag wel omdraaien. ### Vastklampen aan het verpleeghuis? De kernvraag die in de sector rondgaat, is of de ouderenzorg zich niet te veel vastklampt aan het verpleeghuis als dé oplossing voor alle zorgvragen van ouderen. En dat is een goede vraag. Want de zorgbehoefte van ouderen is de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. - Mensen blijven langer thuis wonen, mede dankzij betere zorg thuis en technologie. - Er is meer aandacht voor welzijn en eigen regie, niet alleen voor medische zorg. - Ouderen zoeken vaker naar kleinschalige woonvormen met een gemeenschapsgevoel. Die ontwikkelingen betekenen niet dat het verpleeghuis overbodig is. Integendeel, voor sommige ouderen met complexe zorgvragen blijft het een onmisbare plek. Maar het betekent wel dat we kritisch moeten kijken naar hoe we de zorg organiseren. ### Een nieuwe kijk op wonen en zorg Misschien is de leegstand in sommige regio's wel een signaal dat er behoefte is aan een ander soort aanbod. Niet het grote verpleeghuis van vroeger, maar meer flexibele vormen van zorg en wonen. Denk aan locaties waar ouderen zelfstandig wonen, maar waar zorg op afroep beschikbaar is. Dat vraagt om een andere manier van denken. Niet vanuit het aanbod (we hebben een gebouw, dus we moeten het vullen), maar vanuit de vraag (wat hebben ouderen in deze buurt echt nodig?). Die omslag is misschien wel de grootste uitdaging voor de komende jaren. ### Wat betekent dit voor de praktijk? Voor zorgprofessionals, beleidsmakers en familieleden is het belangrijk om open te staan voor die verandering. Het gesprek zou niet moeten gaan over krimpen of groeien, maar over de juiste zorg op de juiste plek. Soms is dat een verpleeghuis, maar soms is dat ook gewoon thuis met de juiste ondersteuning. > "We moeten niet vragen wat het verpleeghuis nodig heeft, maar wat de oudere van vandaag nodig heeft om goed en veilig te leven." Die uitspraak vat het misschien wel het beste samen. Het gaat niet om het behouden van instituten, maar om het bieden van passende zorg aan mensen. En dat kan er in de ene regio heel anders uitzien dan in de andere. ### Jouw mening telt Het is een onderwerp waar veel verschillende meningen over bestaan. De ene persoon ziet leegstand als een kans om te vernieuwen, de ander ziet het als een bedreiging voor de toegankelijkheid van zorg. En zo zijn er nog talloze invalshoeken. Daarom is het goed om hierover het gesprek aan te gaan. Niet alleen met zorgprofessionals, maar ook met ouderen zelf, hun naasten en de rest van de samenleving. Want uiteindelijk gaat het over hoe wij met z'n allen willen zorgen voor onze ouderen. Wat is jouw ervaring met de ouderenzorg en het verpleeghuis? Zie jij kansen in de huidige ontwikkelingen, of maak jij je juist zorgen over de toekomst? Het is een onderwerp dat iedereen aangaat, dus jouw stem doet ertoe in dit belangrijke debat.