Waarom steeds meer mensen vinden dat we teveel umc's hebben

Margriet Bos · 2026-08-28

Je hoorde het onlangs van Marian Kaljouw: Nederland zou te veel umc's tellen. Een behoorlijk stevige uitspraak, toch? Maar wat blijkt nu uit de poll die we hielden? Veruit de meeste stemmers zijn het gewoon met haar eens. Dat zet je aan het denken. Waarom voelen zoveel mensen dit zo sterk? Het is niet zomaar een mening die uit de lucht komt vallen. Er zit een patroon achter, een ontwikkeling die al langer gaande is. En het interessante is: dit gaat over meer dan alleen aantallen. Het raakt aan hoe we zorg organiseren, waar we ons geld aan uitgeven, en wat we belangrijk vinden voor patiënten. ### Wat maakt een umc eigenlijk een umc? Laten we even teruggaan naar de basis. Een universitair medisch centrum heeft drie belangrijke taken: patiëntenzorg, onderzoek en onderwijs. Die combinatie is uniek, maar ook duur. De infrastructuur alleen al kost miljoenen euro's per jaar. En dan hebben we het nog niet over de specialistische apparatuur die soms honderdduizenden euro's per stuk kost. Het probleem is niet dat deze centra niet belangrijk zijn. Integendeel, ze zijn cruciaal voor complexe zorg en medische doorbraken. Maar de vraag die steeds luider klinkt: hebben we er echt zoveel nodig? Of kunnen we sommige taken beter centraliseren? ### De stem van de professionals Uit onze poll bleek iets opvallends: - Meer dan 70% van de respondenten vindt dat Nederland inderdaad te veel umc's heeft - De helft daarfor pleit voor een grondige herstructurering - Slechts 15% vindt dat het huidige aantal precies goed is Dat zijn geen marges, dat is een duidelijke tendens. En dit zijn niet zomaar willekeurige mensen - dit zijn professionals die dagelijks met de zorg te maken hebben. Zij zien de versnippering van krachten, de overlap in onderzoek, en de soms onnodige concurrentie tussen centr.s. > "We investeren in acht umc's alsof ze allemaal evenveel patiënten en evenveel onderzoeksgeld verdienen, maar de realiteit is anders. Sommige centra trekken beduidend meer complexe casussen aan dan andere." ### De praktische kant van het verhaal Stel je voor: je hebt een patiënt die een heel specialistische behandeling nodig heeft. Soms moet die patiënt honderden kilometers reizen omdat niet elk umc elk specialisme in huis heeft. En dat terwijl er misschien wel een umc op 50 kilometer afstand zit. Dat voelt niet efficiënt, toch? En dan hebben we het nog niet over de kosten. Het onderhouden van een topklinisch centrum kost jaarlijks tientallen miljoenen euro's. Dat geld komt ergens vandaan - en dat betekent vaak dat er minder geld overblijft voor basiszorg, voor wijkverpleging, voor preventie. ### Wat zou er kunnen veranderen? Niemand zegt dat we umc's moeten sluiten. Maar wat als we ze beter zouden differentiëren? Wat als elk centrum een paar supergespecialiseerde aandachtsgebieden zou hebben, in plaats van dat ze allemaal hetzelfde proberen te doen? - Centrum A zou zich volledig richten op oncologie en neurologie - Centrum B zou de expert worden op cardiologie en transplantaties - Centrum C zou zich specialiseren in zeldzame aandoeningen en genetica Op die manier krijg je excellente centra die echt uitblinken in hun vakgebied, in plaats van goede centra die overal een beetje van doen. De patiënt weet precies waar hij aan toe is, en verwijzers weten waar ze hun patiënten het beste heen kunnen sturen. ### De menselijke maat Uiteindelijk gaat het hier niet over cijfers, gebouwen of budgetten. Het gaat over mensen. Het gaat over die oudere patiënt die liever niet zo ver van huis wil zijn. Het gaat over dat gezin dat elke dag heen en weer moet rijden omdat hun kind in een gespecialiseerd centrum ligt. Als we de umc's beter zouden verdelen over het land, en ze beter zouden laten samenwerken in plaats van concurreren, dan zou dat voor veel patiënten een wereld van verschil kunnen betekenen. Minder reistijd, meer continuïteit van zorg, en misschien zelfs betere uitkomsten. ### Wat nu? De discussie is geopend, dat is duidelijk. Marian Kaljouw is zeker niet de enige met dit geluid. Wat we nu nodig hebben is een open en eerlijk gesprek over hoe we onze topzorg zo kunnen organiseren dat iedereen er beter van wordt - patiënten, professionals, en het systeem als geheel. Misschien is het tijd om niet langer te denken in termen van 'meer' of 'minder', maar in termen van 'beter' en 'slimmer'. Want daar gaat het uiteindelijk om: de best mogelijke zorg voor iedereen die het nodig heeft, op de best mogelijke plek. En zoals een van de pollrespondenten het mooi verwoordde: 'Kwaliteit gaat niet over hoeveel centra je hebt, maar over hoe goed ze samenwerken.' Daar kunnen we het alleen maar mee eens zijn.