Waarom de ouderenzorg het verpleeghuis los moet durven laten

Margriet Bos · 2026-09-07

Een kwart van de verpleeghuizen in Nederland kampt met leegstand. Dat is een flink aantal, zeker als je bedenkt dat de wachtlijsten voor verpleeghuiszorg soms oplopen tot maanden. Toch ziet het RIVM geen landelijke trend van leegstand. Hoe kan dat eigenlijk? Het antwoord is genuanceerder dan je misschien denkt. De leegstand zit vooral in bepaalde regio's en bij specifieke zorgaanbieders. Landelijk gezien blijft de bezetting redelijk stabiel. Maar dat betekent niet dat alles koek en ei is. Sterker nog, de cijfers roepen een belangrijke vraag op: houden we te lang vast aan een zorgmodel dat niet meer past bij wat ouderen vandaag de dag willen? In de verpleeghuiszorg wordt opgelucht gereageerd op de cijfers van het RIVM. De boodschap is duidelijk: we hoeven niet te krimpen. Maar is die opluchting terecht? Of missen we daarmee een kans om fundamenteel anders na te denken over ouderenzorg? ### De cijfers achter de leegstand Laten we eerst naar de feiten kijken. Uit recente inventarisaties blijkt dat ongeveer 25 procent van de verpleeghuizen te maken heeft met leegstaande kamers. Dat zijn vaak locaties in krimpregio's, zoals delen van Limburg, Groningen en Zeeland. Daar neemt de bevolking af en dat merk je direct in de zorgvraag. Tegelijkertijd zijn er in stedelijke gebieden juist wachtlijsten. Daar is de vraag groter dan het aanbod. Dit zorgt voor een scheef beeld: landelijk lijken de cijfers in balans, maar lokaal zijn er grote verschillen. Voor zorgorganisaties betekent dit dat ze per regio een andere strategie nodig hebben. Wat opvalt, is dat veel instellingen toch vasthouden aan hun huidige capaciteit. Men hoopt dat de vraag weer aantrekt, bijvoorbeeld door de vergrijzing. Maar die vergrijzing zorgt niet automatisch voor meer verpleeghuisopnames. Steeds meer ouderen willen namelijk thuis blijven wonen, zo lang dat mogelijk is. ### Thuis wonen met zorg wordt de norm De trend is duidelijk: ouderen willen langer zelfstandig blijven. Dankzij technologische ontwikkelingen kan dat ook steeds beter. Denk aan domotica, slimme sensoren en persoonlijke alarmsystemen die direct hulp inschakelen wanneer dat nodig is. Die hulpmiddelen maken het verschil tussen verhuizen naar een instelling of gewoon thuis blijven. Natuurlijk is niet elke situatie geschikt om thuis te blijven. Mensen met ernstige dementie of complexe zorgbehoeften hebben vaak de structuur en veiligheid van een verpleeghuis nodig. Maar voor een grote groep ouderen is thuis blijven met de juiste ondersteuning een prima alternatief. Dat vraagt wel om een andere kijk op zorg. Niet langer denken vanuit het gebouw, maar vanuit de persoon. Wat heeft iemand nodig om prettig en veilig thuis te kunnen wonen? Soms is dat een aanpassing aan de woning, soms een vast contactpersoon en soms een alarmknop om op te drukken bij een val of noodgeval. ### Wat betekent dit voor zorginstellingen? Voor verpleeghuizen is dit een uitdagende tijd. Enerzijds is er de druk om financieel gezond te blijven, anderzijds verandert de zorgvraag razendsnel. Vasthouden aan het oude model is verleidelijk, maar niet altijd verstandig. Misschien is het tijd om het roer om te gooien. Sommige instellingen doen dat al. Ze transformeren hun locaties naar woonzorgcentra waar ook thuiswonende ouderen gebruik van kunnen maken. Of ze bieden dagbesteding en revalidatie aan, waardoor het gebouw een bredere functie krijgt dan alleen verpleeghuiszorg. Zo blijft het vastgoed waardevol, ook als het aantal vaste bewoners afneemt. Andere organisaties kiezen ervoor om juist meer in te zetten op zorg aan huis. Ze breiden hun thuiszorgteams uit en gebruiken hun kennis en expertise ook buiten de muren van het verpleeghuis. Dit vraagt om een andere manier van werken, maar biedt ook nieuwe kansen. ### De vraag aan jou Het is makkelijk om te zeggen dat de ouderenzorg zich niet moet vastklampen aan het verpleeghuis. Maar in de praktijk is het natuurlijk weerbarstiger. Er zijn personeelstekorten, financiële beperkingen en regels die niet altijd meewerken. Toch is het een gesprek dat we moeten voeren. Wat vind jij? Is de opluchting over de RIVM-cijfers terecht, of missen we daarmee een kans om de zorg echt te vernieuwen? Moeten verpleeghuizen hun deuren openen voor een bredere groep ouderen, of moeten we juist meer investeren in zorg thuis? Laat het weten en praat mee over de toekomst van de ouderenzorg in Nederland. Jouw stem telt, want uiteindelijk gaat het om de kwaliteit van leven van onze ouderen.