Waarom ouderenzorg blijft vasthouden aan het verpleeghuis (en wat dat kost)

Margriet Bos · 2026-09-07

Het is een onderwerp dat veel losmaakt in de zorgsector: een kwart van de verpleeghuizen in Nederland kampt met leegstand. Toch ziet het RIVM geen landelijke trend van leegstand. Vanuit de verpleeghuiszorg klinkt opgeluchte reacties: we hoeven niet te krimpen. Maar is dat wel het juiste signaal? Of is het een symptoom van een dieperliggend probleem? Zelf denk ik dat we hier kritisch naar moeten kijken. Want als een kwart van de verpleeghuizen leegstaat, terwijl de wachtlijsten voor thuiszorg oplopen, dan klopt er iets niet. Het is misschien tijd om de discussie te voeren die we al jaren uit de weg gaan. ### De cijfers achter de leegstand Eén op de vier verpleeghuizen heeft dus te maken met leegstand. Dat is geen klein beetje. Het betekent dat er structureel kamers vrij blijven, terwijl de zorgvraag in Nederland alleen maar toeneemt. Hoe kan dat? - Mensen blijven langer thuis wonen door de extramuralisering - De indicaties voor verpleeghuiszorg zijn strenger geworden - Er is een groeiend aanbod van kleinschalige woonvormen - Mantelzorgers vangen steeds meer op, soms tot het gaatje Tegelijkertijd zegt het RIVM dat er landelijk geen trend van leegstand is. Dat klinkt tegenstrijdig, maar het kan betekenen dat de leegstand vooral regionaal voorkomt. In sommige provincies is de vergrijzing minder sterk, terwijl andere regio's juist kampen met een tekort aan zorgplekken. ### Waarom we zo gehecht zijn aan het verpleeghuis Het verpleeghuis is diep geworteld in onze zorgcultuur. Generaties lang was het de vanzelfsprekende bestemming voor ouderen die niet meer zelfstandig konden wonen. Het biedt structuur, veiligheid en 24-uurszorg. Geen wonder dat veel zorgorganisaties eraan vasthouden. Maar is dat vasthouden ook in het belang van de oudere zelf? Uit gesprekken die ik voer met cliënten en hun families, hoor ik steeds vaker dat mensen eigenlijk liever thuis blijven wonen, zolang dat veilig kan. Het verpleeghuis wordt dan eerder gezien als een laatste redmiddel dan als een wenkend perspectief. ### De rol van persoonsalarmering in thuis wonen Hier komt persoonsalarmering om de hoek kijken. Want de belangrijkste reden waarom ouderen naar een verpleeghuis verhuizen, is vaak niet medisch, maar gevoelsmatig: de angst om te vallen zonder dat iemand het merkt. Die angst is begrijpelijk, maar met de juiste ondersteuning is die vaak wel weg te nemen. Een persoonlijk alarmsysteem biedt ouderen de zekerheid dat er altijd hulp beschikbaar is, ook als ze alleen thuis zijn. Met een druk op de knop krijgen ze contact met een alarmcentrale die weet wat te doen. Dat geeft niet alleen de oudere rust, maar ook de familie en mantelzorgers. De kosten van zo'n systeem zijn bovendien een stuk lager dan een verpleeghuisplek. Waar een verpleeghuis al snel € 8.000 tot € 10.000 per maand kost, is een alarmabonnement beschikbaar vanaf ongeveer € 20 tot € 40 per maand. Een wereld van verschil, zowel financieel als qua zelfstandigheid. ### Wat betekent dit voor de toekomst van ouderenzorg? Als we eerlijk zijn, moeten we toegeven dat het verpleeghuis niet voor iedereen de beste oplossing is. De zorgvraag verandert, de wensen van ouderen veranderen, en de technologie verandert mee. Het zou zonde zijn om die ontwikkelingen te negeren omdat we bang zijn voor verandering. Dat betekent niet dat we het verpleeghuis moeten afschaffen. Integendeel: voor ouderen met complexe zorgbehoeften blijft het onmisbaar. Maar we moeten wel durven kijken naar alternatieven voor de groep die nu tussen wal en schip valt. > "De vraag is niet of we moeten krimpen, maar of we de zorg op de juiste plek aanbieden." ### Een eerlijke keuze voor ouderen Uiteindelijk draait het om één ding: de oudere centraal stellen. Niet de organisatie, niet het gebouw, niet de historie. Als iemand met de juiste ondersteuning thuis kan blijven wonen, waarom zouden we die persoon dan naar een verpleeghuis sturen? En als iemand echt niet meer thuis kan wonen, waarom zouden we diegene dan laten wachten op een plek die er niet komt? De pollvraag van deze week is dan ook meer dan een retorische vraag. Het is een uitnodiging om na te denken over hoe we de ouderenzorg in Nederland echt willen vormgeven. Niet vanuit angst voor krimp, maar vanuit de wens om kwaliteit van leven te bieden, op de plek waar iemand zich thuis voelt. Zelf geloof ik dat de toekomst ligt in een combinatie: goede verpleeghuizen voor wie het nodig heeft, en slimme ondersteuning zoals persoonsalarmering voor wie thuis wil blijven. Maar dan moeten we wel durven loslaten wat ons vertrouwd is. En dat begint met een open gesprek over wat leegstand nu echt betekent.