Waarom ouderenzorg het verpleeghuis niet los wil laten

Margriet Bos · 2026-09-07

Leegstand in verpleeghuizen is een onderwerp dat de gemoederen bezighoudt. Eén op de vier verpleeghuizen heeft te maken met lege kamers. Toch concludeert het RIVM dat er geen sprake is van een landelijke trend. Wat betekent dit nu eigenlijk voor de ouderenzorg in Nederland? En is het tijd om anders te denken over zorg voor ouderen? De cijfers lijken op het eerste gezicht tegenstrijdig. Aan de ene kant zien we dat een kwart van de verpleeghuizen kampt met leegstand. Dat is geen klein aantal. Aan de andere kant stelt het RIVM dat er landelijk gezien geen duidelijke trend van leegstand zichtbaar is. De werkelijkheid is dus genuanceerder dan je op basis van losse cijfers zou denken. ### Regionale verschillen maken het verhaal complex De leegstand is niet gelijkmatig verdeeld over het land. In sommige regio's staan kamers langer leeg dan wenselijk is. In andere gebieden is er juist een wachtlijst voor opname. Dit maakt het lastig om één algemeen beeld te schetsen. Wat voor de ene zorginstelling geldt, gaat zeker niet op voor de andere. Daarnaast speelt de vergrijzing een rol. Het aantal ouderen neemt de komende jaren fors toe. Toch betekent dat niet automatisch dat iedereen straks in een verpleeghuis wil wonen. Steeds meer ouderen geven aan zo lang mogelijk zelfstandig thuis te willen blijven wonen. Dat vraagt om een ander soort zorg. ### Waarom zorgorganisaties vasthouden aan het verpleeghuis De opgeluchte reactie vanuit de verpleeghuiszorg is begrijpelijk. "We hoeven niet te krimpen" klinkt als goed nieuws. Maar is dat ook echt zo? Misschien is het juist een teken dat we te veel vasthouden aan een systeem dat aan het veranderen is. Verpleeghuizen zijn historisch gezien de plek waar ouderen naartoe gaan wanneer ze intensieve zorg nodig hebben. Dat beeld zit diep verankerd in onze samenleving. Zorgorganisaties hebben geïnvesteerd in gebouwen, personeel en zorgprogramma's. Het is dan ook niet vreemd dat zij niet staan te springen om hun capaciteit te verminderen. Toch roept de leegstand vragen op. Zijn de huidige verpleeghuizen nog wel de juiste oplossing voor de zorgvraag van morgen? Of moeten we toe naar een meer flexibele vorm van ouderenzorg, waarin zorg thuis en zorg op locatie beter op elkaar aansluiten? ### Thuis wonen met de juiste ondersteuning De trend om langer thuis te wonen is niet nieuw. Steeds meer ouderen kiezen ervoor om zelfstandig te blijven wonen, met ondersteuning waar nodig. Dit kan variëren van hulp in het huishouden tot persoonlijke alarmsystemen die direct contact leggen met een zorgcentrale wanneer dat nodig is. Een persoonlijk alarm biedt ouderen de vrijheid om zelfstandig te wonen, terwijl ze toch de zekerheid hebben dat er hulp is wanneer ze vallen of zich onwel voelen. Dit soort technologie maakt het mogelijk om langer thuis te blijven wonen zonder in te leveren op veiligheid. Het is een mooi voorbeeld van hoe zorg verandert en zich aanpast aan de wensen van ouderen. ### Wat betekent dit voor de toekomst van de ouderenzorg? De discussie over leegstand in verpleeghuizen gaat uiteindelijk over meer dan alleen cijfers. Het gaat over de vraag hoe we zorg willen organiseren voor een groeiende groep ouderen. Moeten we investeren in grote zorginstellingen of juist in kleinschalige woonvormen en thuiszorg? De kans is groot dat het antwoord ergens in het midden ligt. Een gemengd aanbod lijkt de meest realistische toekomst. Sommige ouderen hebben baat bij de structuur en zorg van een verpleeghuis. Anderen gedijen juist beter in een eigen woning met flexibele zorg op afroep. Door beide opties goed te organiseren, kunnen we inspelen op de individuele behoeften van ouderen. De poll van Zorgvisie vraagt terecht of ouderenzorg zich niet te veel vastklampt aan het verpleeghuis. Het is een vraag die uitnodigt tot reflectie. Niet alleen voor zorgorganisaties, maar ook voor beleidsmakers en familie van ouderen die nu of in de toekomst zorg nodig hebben. Wat mij betreft is het antwoord duidelijk: we moeten niet kiezen tussen verpleeghuis of thuis wonen. We moeten beide opties serieus nemen en ervoor zorgen dat ouderen de zorg krijgen die past bij hun situatie. Dat vraagt om lef om los te laten wat niet meer werkt en omarmen wat wél werkt voor de ouderen van nu en straks.