Waarom ouderenzorg het verpleeghuis los moet laten

Margriet Bos · 2026-09-07

Een kwart van de verpleeghuizen in Nederland kampt met leegstand. Dat is een behoorlijk aantal. Toch zegt het RIVM dat er geen landelijke trend is van leegstand. Hoe kan dat eigenlijk? De reactie vanuit de verpleeghuiszorg is opvallend: opgelucht reageren dat we niet hoeven te krimpen. Maar is dat wel de juiste houding? Misschien is het juist tijd om anders naar ouderenzorg te kijken. ### De cijfers achter de leegstand Uit recente cijfers blijkt dat ongeveer 25 procent van de verpleeghuizen te maken heeft met leegstand. Dat betekent dat er kamers en afdelingen leeg blijven staan. Terwijl er tegelijkertijd wachtlijsten zijn voor bepaalde vormen van zorg. Een vreemde paradox. Het RIVM relativeert echter. Zij zien geen duidelijke landelijke trend. De leegstand zou vooral regionaal voorkomen. In sommige gebieden is er juist een tekort aan plekken. Het beeld is dus gemengd. Maar laten we eerlijk zijn: als een kwart van de instellingen leegstand ervaart, is er dan niet iets structureels aan de hand? Het is te makkelijk om alleen naar het landelijke gemiddelde te kijken. ### Waarom we ons vastklampen aan het verpleeghuis Het verpleeghuis is diep geworteld in onze manier van denken over ouderenzorg. Generaties lang was het de vanzelfsprekende bestemming voor mensen die niet meer zelfstandig konden wonen. Zorgprofessionals zijn erop getraind. Families denken er in die termen over. Toch zien we dat ouderen zelf steeds vaker aangeven thuis te willen blijven wonen. Uit onderzoek blijkt dat de overgrote meerderheid van de 65-plussers het liefst zo lang mogelijk in de eigen vertrouwde omgeving blijft. Het verpleeghuis is voor velen een laatste redmiddel, geen eerste keuze. Die wens past ook bij de maatschappelijke ontwikkeling. We willen zelfbeschikking, autonomie en regie over ons eigen leven. Waarom zou dat stoppen zodra we ouder worden en zorg nodig hebben? ### De rol van persoonlijke alarmsystemen Steeds meer ouderen kiezen voor een persoonlijk alarm om langer zelfstandig thuis te kunnen wonen. Met een druk op de knop krijgen ze direct hulp, of het nu gaat om een valincident of een acute noodsituatie. Dat geeft niet alleen de oudere zelf rust, maar ook de familie. De moderne alarmsystemen zijn veel meer dan een simpele knop om de nek. Denk aan: - Valdetectie die automatisch alarm slaat als iemand valt - GPS-tracking voor mensen die dreigen te dwalen - Spraakcommunicatie met een centrale die 24/7 bereikbaar is - Slimme sensoren in huis die beweging en activiteit monitoren Die technologie stelt ouderen in staat om veilig thuis te wonen, ook als ze kwetsbaar worden. Het is een serieus alternatief voor opname in een verpleeghuis. ### Wat betekent dit voor de zorg? Als we echt naar de cijfers kijken en luisteren naar wat ouderen willen, dan moeten we de zorg anders organiseren. Niet vanuit het aanbod van instellingen, maar vanuit de vraag van de cliënt. Dat betekent investeren in thuiszorg, in mantelzorgondersteuning en in technologie die zelfstandigheid mogelijk maakt. Het betekent ook dat we verpleeghuizen anders gaan inzetten: meer voor kortdurende revalidatie of voor mensen met zeer complexe zorgvragen. Natuurlijk zijn er situaties waarin een verpleeghuis onvermijdelijk is. Bijvoorbeeld bij ernstige dementie of wanneer de mantelzorg overbelast raakt. Maar dat moet geen standaardoplossing zijn voor iedereen die ouder wordt en zorg nodig heeft. ### Een poll die aan het denken zet De vraag in de Zorgvisie-poll van deze week is dan ook terecht: is het tekenend dat de ouderenzorg zich vastklampt aan het verpleeghuis? Het antwoord lijkt voorzichtig ja. We moeten durven loslaten wat niet meer past bij deze tijd. Niet omdat het verpleeghuis slecht is, maar omdat er betere alternatieven zijn voor veel ouderen. Alternatieven die recht doen aan hun wensen en die bovendien betaalbaarder zijn voor de samenleving. Die omslag vraagt om lef en om het doorbreken van vastgeroeste patronen. Maar de beloning is groot: ouderen die langer zelfstandig wonen, meer regie over hun eigen leven en een zorgsysteem dat beter aansluit bij wat mensen echt nodig hebben. De leegstand die nu wordt gezien als een probleem, kan ook worden gezien als een kans. Een kans om de ouderenzorg opnieuw uit te vinden. Laten we die kans grijpen.