Waarom ouderenzorg het verpleeghuis los moet durven laten

Margriet Bos · 2026-09-07

Het is een discussie die al jaren smeult, maar nu echt op scherp staat. Een kwart van de verpleeghuizen in Nederland kampt met leegstand. Tegelijkertijd zegt het RIVM dat er geen landelijke trend is. Verwarrend? Zeker. Maar de reactie uit de sector is misschien nog wel veelzeggender. Want wat horen we vooral? Opgeluchte stemmen: "We hoeven niet te krimpen." Is dat nu echt het signaal dat we moeten afgeven? Of is dit hét moment om eerlijk te kijken naar hoe we ouderenzorg in Nederland willen vormgeven? ### Leegstand als wekker Laten we eerst de cijfers eens naast elkaar leggen. Eén op de vier verpleeghuizen heeft lege plekken. Dat zijn geen incidentele gevallen meer. Het is structureel. En toch wil het RIVM geen landelijke trend zien. Dat klinkt tegenstrijdig, maar het kan allebei waar zijn. Het betekent namelijk dat de leegstand zich vooral in bepaalde regio's voordoet. Denk aan gebieden waar de bevolking krimpt of waar relatief veel particuliere zorgaanbieders zijn bijgekomen. Daar staan soms wel drie verpleeghuizen binnen een straal van vijf kilometer. En dan is het niet zo gek dat er kamers leeg blijven. Maar de vraag is niet alleen of er leegstand is. De vraag is waaróm die er is. En wat dat zegt over ons zorgsysteem. ### Vastklampen aan vertrouwdheid De reactie uit de verpleeghuiszorg is tekenend. In plaats van te onderzoeken wat de leegstand betekent, wordt er opgelucht gereageerd. Alsof het nieuws vooral bevestigt dat er niets hoeft te veranderen. Maar is dat wel zo? We weten allemaal dat de meeste ouderen thuis willen blijven wonen. Uit onderzoeken blijkt steeds weer dat zelfstandigheid en vertrouwde omgeving bovenaan staan. Toch blijft het verpleeghuis in het beleid vaak het uitgangspunt. Alsof dat de enige juiste vorm van zorg is. Dat is niet gek, want het verpleeghuis is diep geworteld in onze zorgstructuur. Het is vertrouwd. Voor zorgprofessionals, voor beleidsmakers, maar ook voor familieleden. Het geeft een gevoel van veiligheid: er is altijd iemand in de buurt. Maar die veiligheid heeft een prijs. Niet alleen in euro's, maar ook in vrijheid en eigen regie voor ouderen zelf. En als een kwart van de huizen leegstaat, moeten we ons toch echt afvragen of we niet anders kunnen organiseren. ### Wat ouderen zelf willen Als we eerlijk kijken naar wat ouderen willen, ontstaat er een heel ander beeld. Thuis wonen met de juiste ondersteuning. Een persoonlijk alarm voor noodgevallen. Dagbesteding in de buurt. Hulp bij het huishouden. Dat zijn de dingen die het verschil maken. Niet iedereen heeft natuurlijk dezelfde behoefte. Sommige ouderen hebben intensieve zorg nodig die thuis simpelweg niet te organiseren is. Voor hen blijft het verpleeghuis een belangrijke optie. Maar voor een grote groep geldt dat ze met de juiste zorg thuis prima kunnen blijven wonen. - Zelfstandig blijven met een persoonlijk alarm dat direct hulp inschakelt - Thuiszorg die flexibel is en meebeweegt met de behoeften - Woningaanpassingen die vallen en opstaan voorkomen - Sociale contacten in de buurt die eenzaamheid tegengaan Die combinatie kan voorkomen dat mensen onnodig naar een verpleeghuis verhuizen. En dan is leegstand niet per se een probleem, maar juist een kans. ### Durven loslaten De zorgsector moet zich niet vastklampen aan het verpleeghuis als enige oplossing. Dat betekent niet dat we verpleeghuizen moeten afschaffen. Het betekent wel dat we anders moeten durven denken. Wat als we de zorg organiseren rondom de persoon, in plaats van de persoon naar de zorg te brengen? Wat als we meer investeren in preventie en technologie, zodat ouderen langer zelfstandig kunnen blijven? De leegstand kan een aanjager zijn voor die verandering. Het dwingt ons om na te denken over wat echt nodig is. En dat is misschien wel het beste nieuws van deze week. Want uiteindelijk gaat het niet om het behouden van bestaande structuren. Het gaat om goede zorg die past bij wat mensen nodig hebben. En soms betekent dat dat we los moeten laten wat vertrouwd is. Dus ja, ouderenzorg moet zich niet vastklampen aan het verpleeghuis. Niet omdat verpleeghuizen slecht zijn, maar omdat we de zorg moeten laten aansluiten bij wat ouderen zelf willen en nodig hebben. Die discussie verdient meer dan een opluchting over cijfers. Die verdient een eerlijk gesprek over de toekomst.