Waarom ouderen in Lang Leven Thuisflitsen niet automatisch voor elkaar zorgen

Margriet Bos · 2026-07-23

Het idee dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat vanzelf voor hun kwetsbare buren zorgen, klinkt mooi. Maar het is vooral romantisch wensdenken. Dat blijkt uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam. Onderzoeker Jante Schmidt zegt het treffend: "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg." ### Wat is een Lang Leven Thuisflat? Een Lang Leven Thuisflat is een woonconcept voor senioren. Het idee is simpel: ouderen wonen zelfstandig, maar met elkaar in een flat. Ze delen voorzieningen zoals een gezamenlijke tuin of een huiskamer. De verwachting is dat ze elkaar helpen waar nodig. Denk aan boodschappen doen voor een zieke buur of een praatje maken met iemand die eenzaam is. Maar in de praktijk werkt dit niet altijd. Uit het onderzoek blijkt dat de druk om voor elkaar te zorgen juist averechts werkt. Mensen voelen zich verplicht, in plaats van dat ze uit zichzelf helpen. Dat leidt tot weerstand, niet tot saamhorigheid. ### Waarom dwang niet werkt Schmidt en haar team ontdekten dat het opleggen van zorgverplichtingen de gemeenschapszin ondermijnt. Wanneer bewoners het gevoel hebben dat ze moeten zorgen, verdwijnt de spontaniteit. Mensen trekken zich terug in plaats van dat ze elkaar opzoeken. Het voelt als een verplichting, niet als iets wat je uit vrije wil doet. Dit is een belangrijke les voor zorgprofessionals en mantelzorgers. Je kunt gemeenschapsopbouw niet afdwingen. Het moet vanzelf groeien, met de juiste randvoorwaarden. Denk aan: - Ruimte voor eigen initiatief - Geen druk vanuit de organisatie - Tijd om elkaar echt te leren kennen ### Hoe bouw je wel een zorgzame gemeenschap? Het onderzoek biedt ook handvatten. In plaats van te hameren op informele zorg, kun je beter inzetten op ontmoeting. Zorg voor laagdrempelige activiteiten waarin bewoners elkaar op een natuurlijke manier leren kennen. Een gezamenlijke koffieochtend of een wandelclubje werkt beter dan een verplicht zorgrooster. Daarnaast is het belangrijk om professionele zorg niet helemaal weg te halen. Informele zorg kan een aanvulling zijn, maar geen vervanging. Mensen moeten weten dat er een vangnet is. Pas dan durven ze zich open te stellen voor hun buren. ### Wat betekent dit voor mantelzorgers? Voor mantelzorgers en zorgprofessionals is dit een belangrijk signaal. Dwing mantelzorg niet af, maar stimuleer het. Creëer een omgeving waarin zorgen voor elkaar vanzelfsprekend wordt, niet omdat het moet, maar omdat het kan. Dat vraagt om geduld en vertrouwen. In de praktijk betekent dit dat je als professional niet moet sturen op verplichtingen, maar op verbinding. Vraag bewoners wat zij willen bijdragen, in plaats van te vertellen wat ze moeten doen. Zo ontstaat er een echte gemeenschap, geen verplicht nummer.