Waarom ouderdom geen ziekte is en wat dat betekent voor zorg

Margriet Bos · 2026-07-28

### De mythe van genezing "Moderne geneeskunde wekt de verwachting dat ze ons kan genezen, maar in de praktijk worden steeds meer mensen chronisch patiënt", constateert emeritus-hoogleraar gezondheidsrecht Jaap Sijmons. "Wat we vaak eigenlijk behandelen is ouderdom, maar dat is geen ziekte." Deze uitspraak zet aan tot denken. Want als we eerlijk zijn, weten we allemaal dat ouder worden onvermijdelijk is. Toch blijven we zoeken naar medische oplossingen voor elk pijntje, elk gebrek, elk teken van veroudering. ### De realiteit van chronische zorg In Nederland zijn er inmiddels miljoenen mensen met een chronische aandoening. Dat klinkt misschien zorgwekkend, maar het is ook een teken van vooruitgang: we leven langer, en dus krijgen we meer tijd om ouderdomskwalen te ontwikkelen. Maar betekent dat dat we alles moeten behandelen? Sijmons stelt een belangrijke vraag: moeten artsen het recht hebben om behandelingen te weigeren die geen medisch doel dienen, maar enkel het leven verlengen zonder kwaliteit toe te voegen? - **Kwaliteit boven kwantiteit**: Soms is stoppen met behandelen beter voor de patiënt. - **Ethische dilemma's**: Wanneer is een behandeling zinvol, en wanneer is het 'overbehandeling'? - **Patiëntenautonomie**: Wie beslist uiteindelijk over de zorg die iemand krijgt? ### Het recht om te weigeren Volgens Sijmons zouden artsen vaker 'nee' moeten kunnen zeggen. Niet uit gemakzucht, maar uit professionele verantwoordelijkheid. Een behandeling die geen kans van slagen heeft of die meer schade dan goed doet, moet niet worden aangeboden. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk is het lastig. Patiënten en hun families verwachten vaak dat alles wordt gedaan wat mogelijk is, zelfs als de kans op herstel nihil is. > "We moeten durven praten over de grenzen van de geneeskunde. Niet alles wat technisch mogelijk is, is ook wenselijk." - Jaap Sijmons ### Wat betekent dit voor ouderen? Voor ouderen is deze discussie extra relevant. Naarmate we ouder worden, stapelen de gezondheidsproblemen zich op. Maar een hoge leeftijd op zich is geen reden om behandelingen te staken. Het gaat om de context: wat is het doel van de behandeling? Is het om te genezen, te verlichten, of alleen om het leven te rekken? - **Preventie**: Voorkomen is beter dan genezen. Denk aan bewegen, gezonde voeding en sociale contacten. - **Realistische verwachtingen**: Niet elke klacht hoeft medisch te worden aangepakt. - **Persoonlijke wensen**: Wat vindt de oudere zelf belangrijk? Dat zou leidend moeten zijn. ### De rol van technologie In de zorg voor ouderen speelt technologie een steeds grotere rol. Van slimme sensoren tot persoonlijke alarmsystemen: het kan helpen om langer zelfstandig te wonen. Maar ook hier geldt: technologie is een middel, geen doel. Het moet bijdragen aan kwaliteit van leven, niet aan een gevoel van controle die ons doet vergeten dat ouder worden nu eenmaal bij het leven hoort. ### Conclusie Jaap Sijmons raakt een gevoelige snaar. Zijn pleidooi voor terughoudendheid in de geneeskunde is geen oproep om ouderen aan hun lot over te laten, maar een uitnodiging om na te denken over wat echt belangrijk is. Genezen is niet altijd mogelijk, en dat hoeft ook niet. Soms is de beste zorg: erkennen dat ouderdom geen ziekte is, en dat we moeten leren omgaan met de natuurlijke grenzen van ons lichaam.