Waarom ouderdom geen ziekte is en artsen behandeling mogen weigeren

Margriet Bos · 2026-07-28

We worden steeds ouder, maar niet per se gezonder. Dat is een confronterende realiteit die emeritus-hoogleraar gezondheidsrecht Jaap Sijmons helder verwoordt. Zijn stelling dat artsen de bevoegdheid moeten hebben om behandelingen te weigeren, zet aan het denken. Het roept vragen op over de grenzen van de moderne geneeskunde en wat we eigenlijk verwachten van zorgverleners. ### De illusie van genezing "Moderne geneeskunde wekt de verwachting dat ze ons kan genezen, maar in de praktijk worden steeds meer mensen chronisch patiënt", constateert Sijmons. En daar zit een kern van waarheid. We leven in een tijd waarin medische technologieën steeds geavanceerder worden. Toch leidt dat niet altijd tot betere uitkomsten. Soms verlengen we alleen het lijden, zonder dat er sprake is van echte genezing. Denk bijvoorbeeld aan een 85-jarige met meerdere chronische aandoeningen. Die krijgt vaak een cocktail aan medicijnen en ingrepen, maar de onderliggende oorzaak – veroudering – blijft onbehandelbaar. Dat is niet alleen medisch complex, maar ook ethisch belastend. ### Wat is eigenlijk ziekte? Sijmons stelt een fundamentele vraag: "Wat we vaak eigenlijk behandelen is ouderdom, maar dat is geen ziekte." Ouderdom is een natuurlijk proces, geen aandoening die je kunt genezen. Toch behandelen we het alsof het een ziekte is. We grijpen in met operaties, medicijnen en therapieën, terwijl het lichaam simpelweg verslijt. - **Natuurlijk verouderingsproces**: cellen delen minder snel, organen functioneren minder efficiënt - **Chronische ziekten**: zoals diabetes, hartfalen of artrose, die vaak samenhangen met leeftijd - **Palliatieve zorg**: die zich richt op kwaliteit van leven in plaats van genezing Het verschil tussen ouderdom en ziekte is niet altijd zwart-wit, maar het is wel essentieel om te erkennen, vindt Sijmons. ### Waarom weigeren soms beter is Artsen moeten volgens Sijmons de ruimte krijgen om behandelingen te weigeren die geen meerwaarde bieden. Dat klinkt misschien hard, maar het is vaak de meest menselijke keuze. Een zware operatie bij een kwetsbare oudere kan bijvoorbeeld meer schade doen dan goed. Of een chemokuur die het leven met slechts enkele weken verlengt, maar de kwaliteit van die weken ernstig aantast. > "Niet alles wat medisch mogelijk is, is ook wenselijk." – Jaap Sijmons Dit principe is niet nieuw, maar het wordt in de praktijk nog te vaak genegeerd. Patiënten en families verwachten vaak dat alles uit de kast wordt gehaald. Maar dat kan leiden tot overbehandeling en onnodig leed. ### De rol van de patiënt Natuurlijk ligt de keuze uiteindelijk bij de patiënt, of diens naasten. Maar die keuze moet wel gebaseerd zijn op realistische verwachtingen. Artsen hebben de verantwoordelijkheid om eerlijk te zijn over wat een behandeling wel en niet kan bereiken. Dat betekent soms zeggen: "We kunnen dit doen, maar het gaat uw leven niet beter maken." Het gesprek over behandelgrenzen is moeilijk, maar noodzakelijk. Het vraagt om vertrouwen tussen arts en patiënt, en om een gedeeld begrip van wat kwaliteit van leven inhoudt. ### Conclusie Jaap Sijmons zet met zijn uitspraak een belangrijk punt op de agenda. We moeten stoppen met het idealiseren van de geneeskunde als een wondermiddel tegen veroudering. In plaats daarvan moeten we accepteren dat ouderdom een natuurlijk proces is, en dat we soms beter kunnen kiezen voor rust en comfort dan voor nóg een behandeling. Voor senioren en hun naasten is het goed om hierover na te denken. Bespreek met uw arts wat uw wensen zijn, en wees niet bang om te vragen: "Wat levert deze behandeling mij echt op?"