Waarom ons zorgsysteem menselijke warmte soms vergeet

Margriet Bos · 2026-08-19

Ik sprak laatst met Geeske Raams, en haar woorden bleven maar door mijn hoofd spoken. Als oud-verpleegkundige én bewoner van een verzorgingstehuis voor Indische en Molukse ouderen, heeft ze een uniek perspectief. Ze zei iets wat me echt raakte: "Het systeem heeft van de zorgverlener een soort robot gemaakt die zijn taken afvinkt." Dat is toch om stil van te worden? ### Het verhaal van Geeske Raams Geeske woont in een tehuis speciaal voor Indische en Molukse ouderen. Maar ze is niet alleen bewoner – ze is ook oud-verpleegkundige. Die combinatie geeft haar een scherp oog voor wat er wel en niet goed gaat. Ze zet zich nu in voor cultuurspecifieke ouderenzorg in Nederland. En wat ze ziet, is dat het systeem soms in de weg staat van echte zorg. Ze vertelde me over die geborgenheid die hoort bij thuiskomen. Die warmte, dat gevoel van erkenning. Maar volgens haar missen we dat vaak in de huidige zorg. Het wordt allemaal protocollen, takenlijstjes, afvinken wat gedaan moet worden. Terwijl de mens er soms een beetje buiten valt. ### Waar gaat het mis in ons systeem? Laten we even eerlijk zijn – ik denk dat we dit allemaal herkennen. Niet alleen in de zorg, maar in veel sectoren. We zijn zo gefocust op efficiëntie geworden dat we vergeten waar het echt om draait. Bij zorg draait het om aandacht. Om echt luisteren. Om zien wat iemand nodig heeft, ook al staat dat niet op het takenlijstje. Geeske noemde een paar voorbeelden: - Zorgverleners die haast hebben omdat ze naar de volgende bewoner moeten - Gesprekken die oppervlakkig blijven omdat er geen tijd is - Routines die belangrijker worden dan persoonlijk contact Het gekke is: iedereen wil het anders. Zorgverleners gaan het vak in omdat ze mensen willen helpen. Bewoners en familie willen aandacht en warmte. Maar ergens onderweg raken we dat kwijt in de systemen die we bouwen. ### Cultuurspecifieke zorg – meer dan alleen tradities Wat Geeske zo bijzonder maakt, is haar focus op cultuurspecifieke zorg. Dat gaat verder dan alleen Indische gerechten serveren of Molukse muziek draaien. Het gaat om: - Begrijpen wat 'thuis' betekent voor iemand met een andere achtergrond - Weten welke rituelen belangrijk zijn - Snappen hoe familieverbanden werken in andere culturen - Respect hebben voor andere manieren van ouder worden Ze vertelde me over bewoners die zich eenzaam voelen, niet omdat ze geen bezoek krijgen, maar omdat niemand begrijpt wat ze écht missen. Dat kan een bepaalde geur zijn uit hun jeugd. Een manier van begroeten. Een stilte die anders voelt. ### Wat kunnen we anders doen? Ik vraag me af of we niet terug moeten naar de basis. Naar waar zorg eigenlijk om draait. Misschien moeten we: - Meer tijd inplannen voor echt contact - Zorgverleners ruimte geven om buiten de lijntjes te kleuren - Luisteren naar wat bewoners zelf belangrijk vinden - Systemen aanpassen aan mensen, niet andersom Het kost misschien wat meer tijd. Misschien wat meer geld. Maar wat is goede zorg waard? Als je ouder wordt, wil je je toch veilig en gezien voelen? Dat is wat Geeske bedoelt met die geborgenheid van thuiskomen. ### De balans vinden Natuurlijk snap ik ook wel dat protocollen nodig zijn. Er moet veiligheid zijn, hygiëne, structuur. Maar het mag geen doel op zich worden. Het moet een hulpmiddel blijven voor goede zorg. Niet een vervanging ervan. Geeske's boodschap is niet dat alles slecht gaat. Er zijn zoveel fantastische zorgverleners die elke dag het verschil maken. Maar ze vraagt ons om kritisch te blijven kijken. Om niet te denken "zo doen we het altijd al". Om ruimte te maken voor dat menselijke contact dat zorg zo bijzonder maakt. Want uiteindelijk draait het niet om taken afvinken. Het draait om iemand het gevoel geven dat hij er toe doet. Dat hij gezien wordt. Dat hij, ondanks alles, toch een beetje thuis kan komen.