Waarom ons tuchtrecht goede zorg soms in de weg zit

Margriet Bos · 2026-09-28

We praten er al jaren over: meer passende zorg. Minder overbehandeling, minder onnodige diagnostiek, meer ruimte voor écht gesprek tussen arts en patiënt. Het klinkt zo logisch, toch? Alsof we eindelijk de menselijkheid terugbrengen in de spreekkamer. Maar telkens als we die mooie plannen willen uitrollen, stuiten we op iets. Iets onzichtbaars dat als een muur omhoog komt. Het zijn de juridische prikkels, de ongeschreven regels die elke zorgprofessional kent. Ze zitten diep in ons systeem geworteld. ### De onzichtbare muur in de spreekkamer Stel je voor: je zit tegenover een patiënt die al meerdere keren met dezelfde klachten kwam. Je weet, vanuit je ervaring, dat er waarschijnlijk niets ernstigs aan de hand is. Maar ergens knaagt het. Wat als je iets mist? Wat als er tóch iets anders speelt? Dan komt die stem in je hoofd. De stem die zegt: "Als je nu niet doorverwijst voor aanvullende tests, en er blijkt later iets mis te zijn..." Het is geen paranoia. Het is de realiteit van ons tuchtrecht. Artsen worden niet vervolgd omdat ze te veel doen, maar wel omdat ze iets níét doen wat achteraf belangrijk blijkt. - Veel zorgprofessionals kiezen voor defensieve geneeskunde - De angst voor een tuchtklacht weegt zwaar bij beslissingen - Gezamenlijke besluitvorming wordt vaak overschaduwd door juridische risico's - Innovatieve zorgpaden botsen met bestaande protocollen ### De paradox van veiligheid Hier zit de pijnlijke paradox. We willen zorg die veilig is voor de patiënt, maar we creëren een systeem dat zorgprofessionals onveilig laat voelen bij het nemen van risico's. En laat nu juist dát nodig zijn voor passende zorg: het lef om soms níét in te grijpen, het vertrouwen om af te wijken van standaardprotocollen wanneer de situatie daarom vraagt. Een collega zei het laatst treffend: "We behandelen volgens richtlijnen die gemaakt zijn voor de gemiddelde patiënt, maar niemand is gemiddeld." Die uitspraak bleef me bij. Want hoeveel ruimte laten we nog voor de unieke mens achter de patiënt? ### Wat we écht nodig hebben Het gaat niet om minder regels. Het gaat om slimmere regels. Regels die ruimte laten voor professionele inschatting. Regels die onderscheid maken tussen een fout maken en bewust een ander pad kiezen omdat dat beter past bij deze patiënt, op dit moment. We moeten het gesprek aangaan over wat verantwoorde zorg écht betekent. Niet alleen medisch, maar ook juridisch. Want zoals het nu gaat, houden we elkaar gevangen in een systeem dat bedoeld was om ons te beschermen, maar dat ons soms belemmert. De oplossing ligt niet bij individuele artsen of instellingen. Die ligt bij een systeemverandering. Een herziening van hoe we kijken naar aansprakelijkheid in de zorg. Want zolang de dreiging van een tuchtprocedure boven elke consultatie hangt, blijft echte passende zorg een mooi ideaal op papier. Laten we dus niet alleen praten over wat er anders moet in de spreekkamer, maar vooral over wat er anders moet in de rechtszaal. Alleen dan kunnen we de muur afbreken die goede zorg soms in de weg staat.