Waarom mantelzorg verplichten in seniorenflats juist averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

Het idee klinkt mooi: vitale ouderen die in een Lang Leven Thuisflat wonen, zorgen automatisch voor hun kwetsbare buren. Maar uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat dit romantisch wensdenken is. Onderzoeker Jante Schmidt waarschuwt: 'Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg.' ### De realiteit van verplichte mantelzorg Het probleem is dat we te veel verwachten van mensen die zelf ook ouder worden. Ja, ze zijn vitaal, maar ze hebben hun eigen leven, hun eigen uitdagingen. Denk aan een 70-jarige die nog graag reist, vrijwilligerswerk doet of voor kleinkinderen zorgt. Opeens moet die ook nog de buren helpen met boodschappen of doktersbezoeken? Dat klinkt misschien logisch, maar het werkt niet zo. Uit het onderzoek blijkt dat deze druk op informele zorg averechts werkt. Het zorgt voor weerstand in plaats van verbinding. Mensen voelen zich verplicht, en dat is nooit een goede basis voor echte zorg. ### Wat werkt dan wel? Gemeenschapsopbouw begint niet met verplichtingen, maar met vrijwilligheid. Het gaat om het creëren van een omgeving waarin mensen elkaar willen helpen, niet moeten. Dat betekent: - Ruimte voor eigen keuzes - Ondersteuning van professionele zorg - Activiteiten die verbinding stimuleren - Begrip voor ieders grenzen De onderzoekers benadrukken dat echte zorgrelaties ontstaan vanuit spontaniteit, niet vanuit dwang. Als we ouderen dwingen om voor elkaar te zorgen, verliezen we de essentie van wat mantelzorg zou moeten zijn: een vriendelijk gebaar, niet een verplichting. ### De rol van technologie Interessant is dat technologie hier een rol kan spelen. Persoonlijke alarmen bijvoorbeeld, die senioren zelfstandig laten wonen zonder dat ze afhankelijk zijn van buren. Die alarmen geven rust, zowel voor de drager als voor de omgeving. Maar ook hier geldt: het moet vrijwillig zijn. Denk aan een simpel alarmsysteem dat je om je nek draagt. Of een smartwatch die valdetectie heeft. Die technologie ondersteunt, maar dwingt niets af. Het geeft mensen de vrijheid om zelf te kiezen wanneer ze hulp vragen. ### Praktische tips voor seniorenflats Als je zelf in een seniorenflat woont of erover denkt, zijn hier een paar dingen om in gedachten te houden: - Vraag niet meteen om hulp, maar bouw eerst een relatie op - Organiseer gezamenlijke activiteiten, zoals koffieochtenden - Gebruik technologie om veiligheid te vergroten, niet om controle uit te oefenen - Wees duidelijk over je eigen grenzen Het belangrijkste is dat we erkennen dat mantelzorg niet afgedwongen kan worden. Het is een geschenk, geen verplichting. En als we dat begrijpen, kunnen we echt gemeenschappen bouwen waarin mensen voor elkaar zorgen, niet omdat het moet, maar omdat het mag. ### Conclusie Het onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam laat zien dat we anders moeten denken over zorg in seniorenflats. Niet hameren op verplichtingen, maar ruimte geven aan vrijwillige verbinding. Dat is de weg naar echte gemeenschapsopbouw.