Waarom mantelzorg verplichten in seniorenflats juist averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

De gedachte dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat automatisch voor hun kwetsbare buren zorgen, klinkt mooi. Maar het is romantisch wensdenken. Dat blijkt uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam. "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg", vertelt onderzoeker Jante Schmidt. En dat is precies wat we moeten horen. Want als we écht willen dat ouderen langer thuis blijven wonen, moeten we stoppen met het afdwingen van mantelzorg. ### Wat is een Lang Leven Thuisflat eigenlijk? Een Lang Leven Thuisflat is een wooncomplex waar senioren zelfstandig wonen, maar met gedeelde voorzieningen. Denk aan een gezamenlijke tuin, een huiskamer of activiteitenruimte. Het idee is simpel: ouderen wonen bij elkaar, dus ze kunnen elkaar helpen. Maar de praktijk is weerbarstiger. Uit het onderzoek blijkt dat de verwachting dat bewoners spontaan voor elkaar zorgen, vaak niet uitkomt. Mensen hebben hun eigen leven, hun eigen gezondheidsproblemen en hun eigen grenzen. En dat is oké. ### Waarom verplichte mantelzorg niet werkt - **Onrealistische verwachtingen**: Niet elke vitale oudere heeft de energie of zin om voor een ander te zorgen. Zeker niet als die zorg intensief wordt. - **Grensoverschrijdend**: Mantelzorg moet vrijwillig zijn. Als het wordt verwacht of opgelegd, voelt het als een verplichting. Dat leidt tot frustratie, niet tot verbinding. - **Gemeenschapsopbouw lijdt eronder**: Als de focus ligt op 'moeten zorgen', verdwijnt de ruimte voor echte sociale contacten. Mensen trekken zich terug in plaats van naar elkaar toe te groeien. ### Wat werkt dan wel? Onderzoeker Jante Schmidt benadrukt dat gemeenschapsopbouw tijd en vrijwilligheid nodig heeft. Het begint met kleine dingen: samen koffie drinken, een praatje maken, een plantje water geven als iemand op vakantie is. Daaruit groeit vanzelf de bereidheid om elkaar te helpen. > "Echte zorg ontstaat niet uit verwachtingen, maar uit verbondenheid." - Jante Schmidt ### Praktische tips voor wooncomplexen - **Organiseer laagdrempelige activiteiten**: Denk aan een wekelijkse koffieochtend of een wandelclubje. Geen verplichtingen, wel uitnodigend. - **Creëer ontmoetingsplekken**: Een bankje in de hal, een gemeenschappelijke tuin, een leestafel. Kleine investeringen, groot effect. - **Stimuleer vrijwillige hulp**: Maak een bord waar bewoners kunnen aangeven waar ze hulp bij nodig hebben. Zonder druk, zonder oordeel. - **Wees realistisch over zorgbehoeften**: Niet elke oudere kan of wil mantelzorger zijn. Dat is geen falen, dat is menselijk. ### De rol van professionele zorg Voor senioren die echt zorg nodig hebben, blijft professionele ondersteuning onmisbaar. Een persoonlijk alarm kan daarbij helpen. Denk aan een alarmknop om de hals of een armband met valdetectie. Die geeft niet alleen veiligheid, maar ook gemoedsrust. Zowel voor de drager als voor de mensen om hen heen. Maar een alarm vervangt geen menselijk contact. Het is een hulpmiddel, geen oplossing voor eenzaamheid of zorgbehoefte. ### Conclusie Het onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam maakt duidelijk: mantelzorg afdwingen werkt averechts. In plaats van te hameren op informele zorg, moeten we inzetten op echte gemeenschapsopbouw. Dat betekent ruimte geven, niet opleggen. Verbinding stimuleren, niet afdwingen. Want alleen als mensen zich vrij voelen om te geven, ontstaat er echte zorg.