Waarom mantelzorg verplichten in seniorenflats averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

De gedachte dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat automatisch voor hun kwetsbare buren zorgen, klinkt mooi. Maar het is romantisch wensdenken, zo blijkt uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam. Onderzoeker Jante Schmidt waarschuwt: 'Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg.' Laten we eens kijken waarom dit idee niet werkt en wat er wel nodig is. ### De valkuil van verwachtingen Het idee is simpel: je zet actieve senioren in een flat, en ze helpen elkaar spontaan. Maar de realiteit is anders. Veel vitale ouderen hebben al een druk leven. Ze reizen, sporten of zorgen voor kleinkinderen. Verwachten dat ze ook nog voor hun buren zorgen, legt te veel druk op hen. Dat leidt tot frustratie, niet tot hechte gemeenschappen. Daarnaast zijn niet alle senioren even sociaal ingesteld. Sommigen houden liever afstand. Door mantelzorg te 'verplichten', voelen mensen zich opgejaagd. Dat werkt averechts. In plaats van dat er een warme buurt ontstaat, groeit er weerstand. Mensen trekken zich terug in plaats van naar elkaar toe te groeien. ### Wat zegt het onderzoek? Het onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam laat zien dat gemeenschapsopbouw tijd en vertrouwen nodig heeft. Het begint niet met regels, maar met kleine ontmoetingen. Denk aan een kop koffie op het balkon of een praatje bij de lift. Als je dat forceert, verdwijnt de spontaniteit. En juist die spontaniteit is de basis voor echte zorg. - Informele zorg groeit organisch, niet door dwang. - Gemeenschappen bloeien op basis van gelijkwaardigheid. - Druk op mantelzorg zorgt voor stress en vermijding. ### Alternatieven voor verplichte mantelzorg Wat werkt dan wel? Er zijn betere manieren om zorg te stimuleren zonder dat het voelt als een verplichting. Hier zijn een paar ideeën: - **Creëer gedeelde ruimtes**: Een gemeenschappelijke tuin of hobbyruimte nodigt uit tot informele contacten. - **Organiseer laagdrempelige activiteiten**: Denk aan een wekelijkse koffieochtend of een wandelclubje. Geen verplichtingen, wel kansen. - **Bied ondersteuning aan mantelzorgers**: Als iemand toch voor een buur zorgt, waardeer dat dan met praktische hulp of een vergoeding. In Nederland kan dat via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). - **Stimuleer vrijwilligerswerk op maat**: Niet iedereen kan of wil zware zorg geven. Maar kleine gebaren, zoals boodschappen doen, zijn ook waardevol. ### De rol van technologie In deze moderne tijd kan technologie ook een handje helpen. Persoonlijke alarmsystemen, zoals een alarmpenning of een slimme horloge, geven kwetsbare ouderen een veilig gevoel. Ze kunnen eenvoudig hulp inschakelen zonder dat een buur er altijd hoeft te zijn. Dat vermindert de druk op mantelzorgers. En het is een mooie aanvulling op informele zorg, niet een vervanging. ### Conclusie Mantelzorg afdwingen in seniorenflats is geen goed idee. Het leidt tot weerstand en staat echte gemeenschapsopbouw in de weg. In plaats daarvan moeten we inzetten op vrijwillige contacten, gedeelde ruimtes en slimme technologie. Zo ontstaat een omgeving waar mensen elkaar graag helpen, zonder dat het een verplichting voelt.