Waarom mantelzorg verplichten in seniorenflats averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

De gedachte dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat automatisch voor hun kwetsbare buren zorgen, klinkt mooi. Maar het is romantisch wensdenken. Dat blijkt uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam. Onderzoeker Jante Schmidt zegt: "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg." ### Wat is er mis met deze verwachting? Het idee is simpel: zet vitale ouderen en kwetsbare ouderen bij elkaar in een flat, en de een helpt de ander. Maar de realiteit is weerbarstiger. Mensen voelen zich niet automatisch verantwoordelijk voor hun buren. Zeker niet als het om intensieve zorg gaat. Het onderzoek laat zien dat verwachtingen vaak te hooggespannen zijn. Vitale ouderen hebben zelf ook hun eigen leven, hobby's en verplichtingen. Ze zijn geen professionele zorgverleners. En dat moet ook niet van hen worden verwacht. ### De valkuil van verplichte mantelzorg Wanneer mantelzorg wordt afgedwongen, werkt dat averechts. In plaats van saamhorigheid ontstaat er juist weerstand. Mensen voelen zich onder druk gezet. Dat kan leiden tot: - Verminderd contact tussen buren - Een gevoel van schuld bij kwetsbare ouderen - Frustratie bij vitale ouderen - Uiteindelijk minder, niet meer, informele zorg ### Wat werkt dan wel? Volgens de onderzoekers is het belangrijk om gemeenschapsopbouw niet te forceren. Het moet organisch groeien. Dat betekent: - Faciliteer ontmoeting, maar dwing niets af - Creëer gedeelde ruimtes waar mensen elkaar kunnen vinden - Stimuleer vrijwillige initiatieven, geen verplichte taken - Bied ondersteuning aan mensen die willen helpen, maar maak het geen moetje ### De rol van professionele zorg Het is goed om te beseffen dat mantelzorg een aanvulling is, geen vervanging van professionele zorg. Vooral bij kwetsbare ouderen met complexe zorgbehoeften blijft professionele ondersteuning noodzakelijk. Een persoonlijk alarm kan bijvoorbeeld een uitkomst zijn. Het geeft ouderen de vrijheid om zelfstandig te wonen, terwijl ze weten dat er hulp beschikbaar is wanneer dat nodig is. Dat is echte veiligheid, niet afhankelijk van de goodwill van buren. ### Conclusie: bouw gemeenschap, dwing niets af De conclusie van het onderzoek is helder: dwing mantelzorg niet af. Richt je liever op het bouwen van een echte gemeenschap. Dat begint met respect voor elkaars grenzen en vrijwillige inzet. Alleen dan ontstaat er een omgeving waarin mensen elkaar willen en kunnen helpen.