Waarom mantelzorg verplichten in seniorenflats averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

Het idee klinkt mooi: vitale ouderen die in een Lang Leven Thuisflat wonen, zorgen automatisch voor hun kwetsbare buren. Gezellig, goedkoop en een oplossing voor het tekort aan professionele zorg. Maar de praktijk is weerbarstiger. Uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat deze verwachting vooral romantisch wensdenken is. Onderzoeker Jante Schmidt zegt het treffend: "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg." ### Waarom verplichte mantelzorg niet werkt Mantelzorg kun je niet afdwingen. Het is iets wat vanuit verbondenheid en vrijwilligheid ontstaat, niet uit verplichting. Als je ouderen het gevoel geeft dat ze moeten zorgen voor hun buren, dan verdwijnt de spontaniteit. Mensen voelen zich opgejaagd en gaan zich juist terugtrekken. Dat is precies wat er in sommige Lang Leven Thuisflats gebeurt. De druk om voor elkaar te zorgen wordt te groot, waardoor de gemeenschap eerder versplintert dan dat ze groeit. ### Wat werkt dan wel? Volgens het onderzoek is het beter om in te zetten op ontmoeting en verbinding, niet op zorgplicht. Denk aan: - Gezamenlijke activiteiten zoals koffieochtenden of spelletjesavonden - Een centrale plek waar bewoners elkaar spontaan kunnen treffen - Faciliteiten zoals een gemeenschappelijke tuin of een hobbyruimte Als je de sociale structuur versterkt, ontstaat er vanzelf een vangnet voor kwetsbare bewoners. Maar dat vraagt tijd en aandacht, niet een opgelegde taak. ### De rol van professionele ondersteuning Wat ook helpt, is professionele begeleiding. Een buurtcoach of een activiteitenbegeleider kan het proces van gemeenschapsopbouw faciliteren. Die persoon zorgt voor structuur, lost conflicten op en helpt bij het organiseren van activiteiten. Het is een misverstand dat een flat vol vitale ouderen zichzelf organiseert. Zelfs de meest sociale bewoners hebben soms een duwtje in de rug nodig. ### Wat betekent dit voor mantelzorgers? Als je zelf mantelzorger bent, is het goed om te weten dat je niet alleen staat. Het is zwaar om voor een naaste te zorgen, zeker als je ook nog werkt of een eigen gezin hebt. Het is oké om hulp te vragen. Professionele zorg, zoals een persoonlijk alarmsysteem, kan een uitkomst zijn. Het geeft zowel jou als je naaste meer rust en vrijheid. ### Conclusie Mantelzorg afdwingen in Lang Leven Thuisflats werkt averechts. Het leidt tot stress, terugtrekgedrag en een zwakkere gemeenschap. Beter is het om te investeren in ontmoeting, verbinding en professionele ondersteuning. Alleen dan ontstaat er een omgeving waarin mensen écht voor elkaar kunnen zorgen, zonder dat het een verplichting wordt.