Waarom mantelzorg afdwingen in Lang Leven Thuisflats juist averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

De gedachte dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat automatisch voor hun kwetsbare buren zorgen, klinkt mooi. Maar het is romantisch wensdenken. Dat blijkt uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam. Onderzoeker Jante Schmidt zegt: "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg." Dit artikel duikt in de resultaten van dit onderzoek. We bespreken waarom gedwongen mantelzorg niet werkt en wat er wel nodig is om echte gemeenschappen te bouwen in seniorenflats. ### Wat is een Lang Leven Thuisflat? Een Lang Leven Thuisflat is een wooncomplex speciaal voor senioren. Het idee is dat bewoners zelfstandig wonen, maar wel dicht bij elkaar. Zo kunnen ze elkaar helpen. Denk aan boodschappen doen voor een buur die slecht ter been is of een praatje maken met iemand die eenzaam is. De overheid en woningcorporaties zien deze flats als een oplossing voor de groeiende zorgvraag. Maar de praktijk is weerbarstiger. ### De valkuil van verplichte zorg Het onderzoek laat zien dat de verwachting dat bewoners voor elkaar zorgen, vaak leidt tot druk. Niet van bovenaf, maar wel vanuit het systeem. Bewoners voelen zich verplicht om mantelzorg te geven. Dat werkt averechts. - Mensen voelen zich schuldig als ze geen hulp bieden. - Er ontstaat spanning tussen bewoners. - De spontane hulp die er wel is, verdwijnt. Volgens Schmidt is het beter om gemeenschapsopbouw te stimuleren zonder verplichtingen. "Mensen helpen elkaar het beste als ze dat uit zichzelf doen, niet omdat het moet." ### Wat werkt wel? Gelukkig zijn er alternatieven. Het onderzoek wijst op een aantal succesfactoren. - **Vrijwillige initiatieven:** Laat bewoners zelf bepalen hoe en wanneer ze willen helpen. - **Professionele ondersteuning:** Een vaste contactpersoon die de boel coördineert, kan wonderen doen. - **Gedeelde activiteiten:** Organiseer gezamenlijke etentjes of wandelingen. Dat versterkt de band. "Het draait om verbinding, niet om verplichting," zegt Schmidt. "Als mensen elkaar leren kennen, ontstaat hulp vanzelf." ### De rol van technologie Naast persoonlijke hulp kan technologie een rol spelen. Denk aan een persoonlijk alarmsysteem. Zo'n systeem geeft bewoners een veilig gevoel. Ze weten dat er hulp is als ze vallen of zich onwel voelen. Dat vermindert de druk op buren. Ze hoeven niet constant te controleren of alles goed gaat. Een goed alarm is bijvoorbeeld een valdetectie-apparaat of een knop om hulp te roepen. Het is niet duur, maar het geeft rust. Zowel voor de gebruiker als voor de omgeving. ### Conclusie Het onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam is duidelijk. Mantelzorg afdwingen werkt niet. Het leidt tot spanning en minder spontane hulp. Wat wel werkt, is het bouwen van een echte gemeenschap. Met vrijwillige initiatieven, professionele ondersteuning en gedeelde activiteiten. En vergeet technologie niet. Een persoonlijk alarm kan de druk op mantelzorgers verlichten. Het is een klein hulpmiddel met een groot effect. Dus laten we stoppen met het romantiseren van verplichte zorg. Laten we in plaats daarvan investeren in verbinding. Dat is de enige manier om Lang Leven Thuisflats echt te laten werken.