Waarom mantelzorg afdwingen in Lang Leven Thuisflats averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

De verwachting dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat automatisch voor hun kwetsbare buren zorgen, is romantisch wensdenken. Dat blijkt uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam. "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg", vertelt onderzoeker Jante Schmidt. Het idee dat je een groep actieve senioren bij elkaar zet en ze dan vanzelf voor elkaar gaan zorgen, klinkt prachtig. Maar de realiteit is anders. En dat heeft grote gevolgen voor hoe we ouderenhuisvesting en zorg in Nederland moeten aanpakken. ### De valkuil van romantisch wensdenken We willen allemaal dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig blijven. Lang Leven Thuisflats zijn een antwoord op die wens: woningen waar vitale senioren samenleven en elkaar ondersteunen. Maar het onderzoek laat zien dat het niet werkt om die ondersteuning te verwachten of zelfs te eisen. Mensen hebben hun eigen leven, hun eigen grenzen en hun eigen behoeften. Je kunt niet zomaar van iemand verwachten dat hij of zij de zorg voor een buur op zich neemt, alleen omdat ze in hetzelfde complex wonen. "We zagen dat bewoners zich soms schuldig voelden als ze niet genoeg voor hun buren deden," vertelt Schmidt. "Die druk werkt averechts. Het zorgt voor stress en weerstand, in plaats van echte verbinding." Gemeenschapsopbouw, zo blijkt, gedijt niet bij verplichtingen, maar bij vrijwillige inzet en wederzijds respect. ### Wat werkt dan wel? - **Vrijblijvend contact stimuleren:** organiseer laagdrempelige activiteiten zoals een wekelijkse koffieochtend of een wandelclub. Geen verplichtingen, wel een uitnodiging. - **Professionele ondersteuning inzetten:** een goed functionerende thuisflat heeft een beheerder of coördinator die het sociale weefsel in de gaten houdt en waar nodig bijspringt. - **Duidelijke communicatie over verwachtingen:** laat bewoners vooraf weten dat ze niet worden geacht mantelzorg te verlenen. Dat neemt druk weg en opent de deur naar echte vriendschap. Onderzoekers benadrukken dat informele zorg mooi is als het spontaan ontstaat, maar dat het nooit de basis mag zijn van een woonsituatie. Wie kwetsbaar is, heeft recht op professionele zorg. De flat moet een fijne plek zijn om te wonen, niet een mini-zorginstelling. ### De rol van technologie en persoonlijke alarmsystemen Voor ouderen die toch wat extra veiligheid willen, is een persoonlijk alarm een uitkomst. Het geeft niet alleen de drager een gerust gevoel, maar ook hun naasten. Je kunt bijvoorbeeld een alarm om je pols dragen of aan een ketting om je nek. Met één druk op de knop word je verbonden met een alarmcentrale die hulp inschakelt. De kosten variëren van €15 tot €30 per maand, afhankelijk van het abonnement. "Een persoonlijk alarm is geen vervanging voor mantelzorg, maar een aanvulling," zegt Margriet Bos, expert op het gebied van persoonsalarmering. "Het zorgt dat ouderen langer zelfstandig kunnen wonen, zonder dat ze een beroep hoeven te doen op hun buren. Dat is precies wat deze flats nodig hebben." Een alarm is betaalbaar en eenvoudig in gebruik. Het kan het verschil maken tussen angstig thuis zitten of met vertrouwen je dag doorbrengen. ### Conclusie: maak ruimte voor echte verbinding Het onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam maakt duidelijk dat we anders moeten denken over gemeenschappelijk wonen voor ouderen. Niet de verwachting van mantelzorg, maar de mogelijkheid tot vrijwillige ondersteuning staat centraal. Door druk weg te nemen en ruimte te geven aan spontane contacten, ontstaat er een echte gemeenschap. En voor wie extra veiligheid wil, is een persoonlijk alarm een praktische en betaalbare oplossing.