Waarom mantelzorg afdwingen in Lang Leven Thuisflats juist averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

De verwachting dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat automatisch voor hun kwetsbare buren zorgen, is romantisch wensdenken. Dat blijkt uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam. "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg", vertelt onderzoeker Jante Schmidt. ### De realiteit van Lang Leven Thuisflats Je kent het idee vast wel: een wooncomplex waar actieve senioren en minder mobiele bewoners samenleven, met de bedoeling dat de een de ander helpt. Het klinkt mooi, maar het werkt in de praktijk vaak niet. Uit het onderzoek blijkt dat het opleggen van mantelzorg juist spanning en weerstand creëert. Bewoners voelen zich verplicht in plaats van gemotiveerd om te helpen. - Mensen willen niet gedwongen worden om zorg te verlenen - Het kan leiden tot schuldgevoelens en frustratie - Echte gemeenschappen ontstaan vanzelf, niet door regels ### Waarom dwang niet werkt Onderzoeker Schmidt benadrukt dat vrijwillige initiatieven veel beter aanslaan. Wanneer bewoners zelf kiezen om iets voor een ander te doen, ontstaat er een positieve dynamiek. Dwingende verwachtingen daarentegen zorgen voor een kille sfeer. Het is alsof je een vriendschap probeert af te dwingen – dat werkt gewoon niet. In plaats van formele zorgtaken op te leggen, kun je beter inzetten op ontmoetingen en gedeelde activiteiten. Denk aan een gezamenlijke tuin, een koffieochtend of een wandelgroep. Zo bouwen bewoners op een natuurlijke manier een band op, zonder druk. ### Wat wel werkt voor gemeenschapsopbouw Het onderzoek geeft duidelijke aanwijzingen over wat wél helpt. Ten eerste is het belangrijk dat bewoners zelf het initiatief nemen. Ten tweede moet de organisatie van de flat faciliteren, niet voorschrijven. Denk aan: - Een centrale ruimte waar bewoners elkaar spontaan ontmoeten - Activiteiten die door bewoners zelf worden georganiseerd - Ondersteuning van een vrijwilligerscoördinator Deze aanpak leidt tot echte verbinding, zonder dat iemand zich verplicht voelt. Het is een subtiel verschil, maar het maakt alles uit. ### Praktische tips voor wooncomplexen Als je betrokken bent bij een Lang Leven Thuisflat of een soortgelijk project, overweeg dan deze punten: - Luister naar wat bewoners zelf willen bijdragen - Creëer een cultuur van waardering, niet van verwachting - Investeer in laagdrempelige sociale activiteiten Het doel is niet om zorgtaken te verdelen, maar om een gemeenschap te bouwen waar mensen elkaar op eigen kracht ondersteunen. Dat is duurzamer en prettiger voor iedereen. ### Conclusie Het onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam laat zien dat mantelzorg niet afgedwongen kan worden. Richt je in plaats daarvan op het creëren van een omgeving waar bewoners zich veilig en gewaardeerd voelen. Dan komt de zorg vanzelf. Voor meer informatie over hoe je een ondersteunende gemeenschap kunt opbouwen, kun je terecht bij lokale welzijnsorganisaties. Zij hebben vaak ervaring met dit soort projecten en kunnen praktische begeleiding bieden.