Waarom lichte ggz de zware zorg niet altijd voorkomt

Margriet Bos · 2026-08-17

De discussie over de geestelijke gezondheidszorg (ggz) is complexer dan ooit. Jarenlang was het uitgangspunt simpel: hoe eerder we lichte hulp bieden, hoe minder snel mensen in de zware zorg terechtkomen. Maar klopt dat eigenlijk wel? Hoogleraar Patrick Jeurissen trekt dit dogma nu openlijk in twijfel. En dat zet de hele sector op scherp. Het klinkt logisch, dat idee van preventie. Je wilt niet dat iemand pas hulp krijgt als het al te laat is. Een paar gesprekken met een praktijkondersteuner of een kort traject bij de basis-ggz zouden erger moeten voorkomen. Toch laat de praktijk iets anders zien. De instroom in de specialistische ggz blijft hoog, en de wachtlijsten worden er niet korter op. ### De kern van het probleem Jeurissen stelt dat we te veel vertrouwen op die lichte zorg. Hij pleit ervoor om meer tijd en geld te stoppen in de zware ggz. Volgens hem is dat de enige manier om de wachtlijsten écht terug te dringen. En daar zit een pijnlijke waarheid in: wie nu een ernstige psychische aandoening heeft, moet vaak maanden wachten voordat er plek is. Dat betekent niet dat lichte zorg waardeloos is. Voor veel mensen werkt een kortdurende interventie prima. Maar het is geen wondermiddel. Soms is er gewoon meer nodig, en dan moet die zorg er ook zijn. Het geld dat we nu verspreiden over allerlei kleine initiatieven, zou misschien beter geconcentreerd kunnen worden op de plekken waar de nood het hoogst is. ### De cijfers spreken boekdelen Het is geen geheim dat de ggz onder druk staat. Denk aan deze feiten: - De wachttijden voor specialistische zorg lopen op tot soms wel 6 maanden of langer. - Het aantal mensen met ernstige psychische klachten neemt gestaag toe. - De uitgaven aan lichte zorg stijgen, maar de druk op de zware zorg neemt niet af. Dat laatste is precies het punt van Jeurissen. We investeren in de verkeerde laag van de zorg. Het is alsof je een lekkend dak repareert door de emmers onder de druppels te zetten, in plaats van het dak zelf te vervangen. ### Wat betekent dit voor de praktijk? Voor zorgprofessionals is dit geen abstracte discussie. Zij zien dagelijks wat er gebeurt als mensen te lang moeten wachten. Patiënten gaan achteruit, hun klachten verergeren, en uiteindelijk hebben ze nóg intensievere zorg nodig dan oorspronkelijk het geval was. Een vicieuze cirkel die we moeten doorbreken. Toch is het niet zo simpel als 'meer geld naar de zware zorg'. We moeten ook kijken naar de doorstroom. Hoe zorgen we ervoor dat mensen die klaar zijn voor lichtere zorg, ook daadwerkelijk doorstromen? En hoe voorkomen we dat mensen onnodig vastgehouden worden in de specialistische zorg? ### Een eerlijke afweging Misschien moeten we het dogma dat lichte zorg altijd erger voorkomt, gewoon loslaten. Niet omdat lichte zorg niet waardevol is, maar omdat het geen garantie biedt. Soms is het een opstapje naar de juiste zorg, en soms is het een vertraging van de onvermijdelijke stap naar zwaardere hulp. De vraag is niet of we lichte óf zware zorg moeten kiezen. De vraag is hoe we de middelen zo inzetten dat ze het meeste opleveren voor de mensen die het nodig hebben. En daarover mogen we best een open gesprek voeren. ### Wat vindt u? Dit is geen vraag met een makkelijk antwoord. Het raakt aan budgetten, aan werkdruk en aan de levens van kwetsbare mensen. Daarom willen we graag uw mening horen. Werkt u in de ggz? Of heeft u zelf ervaring met de zorg? Laat het ons weten. Uw stem telt mee in de discussie die de toekomst van de zorg bepaalt. De komende weken gaan we verder met dit onderwerp. We duiken dieper in de cijfers, spreken met deskundigen en zoeken naar mogelijke oplossingen. Want één ding is zeker: stilzitten is geen optie. De wachtlijsten moeten korter, en daar is meer voor nodig dan een nieuw dogma. Het is tijd voor een eerlijke blik op wat werkt en wat niet.