Waarom lichte ggz de wachtlijsten niet oplost (en wat wel)

Margriet Bos · 2026-08-17

De Nederlandse geestelijke gezondheidszorg staat al jaren onder druk. Wachtlijsten lopen op, mensen met ernstige klachten moeten soms maanden wachten op hulp. En ondertussen blijft de roep om preventie en lichtere zorg klinken. Maar werkt dat eigenlijk wel? Volgens hoogleraar Patrick Jeurissen niet. Hij stelt dat de inzet van lichte geestelijke gezondheidszorg lang niet altijd voorkomt dat iemand later zwaardere zorg nodig heeft. Sterker nog: het kan de druk op de zware ggz juist vergroten. Dat is een stevige uitspraak. En eentje die haaks staat op het gangbare beleid van de afgelopen jaren. Want de gedachte dat vroege, lichte interventies escalatie voorkomen, is diepgeworteld in de zorgwereld. Maar is dat dogma wel terecht? Daarover gaan we in dit artikel dieper na. ### Het dogma van lichte zorg Jarenlang was het credo: hoe eerder we ingrijpen, hoe beter. Psychische problemen signaleren en direct lichte hulp bieden, zou voorkomen dat mensen vastlopen en uiteindelijk in de zware zorg terechtkomen. Dat klinkt logisch. En in sommige gevallen werkt het ook. Maar uit onderzoek en praktijkervaring blijkt dat het beeld genuanceerder ligt. Veel mensen met lichte klachten herstellen ook zonder professionele hulp. Ze zoeken steun bij hun omgeving, pakken hun leven weer op. Anderen hebben juist baat bij directe, gespecialiseerde zorg. Voor hen is een tussenstap van lichte hulp vooral tijdverlies. Tijd die ze niet hebben, omdat hun klachten al ernstig zijn. ### Wat Jeurissen precies bedoelt Patrick Jeurissen, hoogleraar aan het Radboudumc, pleit daarom voor een andere koers. Hij wil dat er weer meer tijd en geld naar de zware ggz gaat. Dat betekent: investeren in behandelingen voor mensen met complexe en ernstige psychiatrische aandoeningen. Volgens hem verkort dat de wachtlijsten. Want nu blijven mensen met zware klachten te lang in de wacht staan, terwijl ze juist de meest intensieve zorg nodig hebben. Zijn oproep is niet nieuw, maar wel urgent. Zeker nu de zorgvraag blijft stijgen en het personeelstekort steeds nijpender wordt. ### De cijfers achter de discussie De cijfers zijn veelzeggend: - Het aantal mensen dat wacht op specialistische ggz loopt in de duizenden. - De gemiddelde wachttijd voor zware zorg kan oplopen tot meer dan 14 weken. - Ongeveer 1 op de 5 volwassenen krijgt jaarlijks te maken met psychische klachten. - Slechts een klein deel van hen heeft daadwerkelijk specialistische hulp nodig. Die laatste twee punten maken de discussie complex. Want hoe bepaal je wie welke zorg nodig heeft? En wanneer is lichte zorg verspilling in plaats van preventie? ### Wat betekent dit voor de praktijk? Voor zorgprofessionals is dit een herkenbaar dilemma. Zij zien dagelijks mensen die tussen wal en schip vallen. Mensen die niet ernstig genoeg zijn voor de zware ggz, maar te veel klachten hebben voor een kortdurend traject. Tegelijkertijd zien ze ook de keerzijde. Patiënten die maanden op een wachtlijst staan voor zware zorg, terwijl hun situatie verslechtert. Dat is niet alleen menselijk leed, maar ook duurder voor de maatschappij. ### Een andere kijk op preventie Betekent dit dat preventie geen zin heeft? Nee, zeker niet. Maar de vorm ervan moet anders. In plaats van standaard lichte behandelingen aan te bieden, is het beter om: - Beter te screenen wie echt risico loopt. - Meer in te zetten op zelfredzaamheid en eigen netwerk. - Direct door te verwijzen naar specialistische zorg waar nodig. - Te investeren in nazorg, zodat terugval wordt voorkomen. Preventie blijft dus belangrijk. Maar het moet gerichter en effectiever worden ingezet. ### De poll als aanzet tot discussie De vraag die in de zorgsector rondgaat, is dan ook: moet de ggz breken met het dogma dat lichte zorg erger voorkomt? Het antwoord daarop is niet zwart-wit. Sommige experts zijn het volledig met Jeurissen eens. Zij zien de wachtlijsten als bewijs dat de huidige aanpak faalt. Anderen waarschuwen voor het tegenovergestelde: minder investeren in lichte zorg kan juist leiden tot meer zware zorg op de lange termijn. Wat duidelijk is, is dat de huidige situatie onhoudbaar is. Er moet iets veranderen. Of dat nu betekent dat er meer geld naar de zware ggz gaat, of dat de lichte zorg slimmer wordt ingericht, is aan de professionals in het veld. ### Wat vind jij? Het is een discussie die iedereen in de zorg aangaat. Want uiteindelijk gaat het om mensen die hulp nodig hebben. En die hulp moet er zijn, op het juiste moment en op de juiste plek. Dus wat is jouw mening? Moet de focus verschuiven naar de zware ggz, of blijft lichte zorg juist de sleutel tot een duurzaam zorgsysteem? Deel je visie en praat mee over deze belangrijke vraag.