Waarom gedwongen mantelzorg in Lang Leven Thuisflats juist averechts werkt

Margriet Bos · 2026-07-23

De gedachte dat vitale ouderen in een Lang Leven Thuisflat automatisch voor hun kwetsbare buren zorgen, klinkt mooi. Maar de praktijk is anders. Uit onderzoek van het Ben Sajet Centrum en de Hogeschool van Amsterdam blijkt dat deze verwachting vaak leidt tot teleurstelling en zelfs spanning. Onderzoeker Jante Schmidt zegt: "Hameren op informele zorg staat gemeenschapsopbouw in de weg." ### Wat is een Lang Leven Thuisflat? Een Lang Leven Thuisflat is een woonconcept waarbij ouderen zelfstandig wonen, maar wel in een gebouw met gedeelde voorzieningen. Het idee is dat bewoners elkaar helpen: de een doet boodschappen voor de ander, de ander luistert of kookt af en toe mee. Maar dat blijkt in de praktijk niet vanzelf te gaan. ### De valkuil van verwachtingen Veel gemeenten en woningcorporaties rekenen erop dat informele zorg de formele zorg deels vervangt. Maar dat legt een zware last op de schouders van bewoners. Niet iedere vitale oudere wil of kan voor een ander zorgen. En als het wel gebeurt, kan het leiden tot uitputting of schuldgevoelens. - **Te hoge verwachtingen** zorgen voor druk en teleurstelling. - **Gebrek aan grenzen** maakt dat mensen zich verplicht voelen. - **Geen ondersteuning** van professionals maakt het extra zwaar. ### Wat werkt dan wel? Volgens Schmidt is het belangrijk om gemeenschapsopbouw niet te forceren. In plaats van te hameren op mantelzorg, kun je beter inzetten op vrijwillige ontmoeting en gedeelde activiteiten. Denk aan een wekelijkse koffieochtend, een wandelclub of een gezamenlijke tuin. Zo ontstaat er vanzelf een netwerk, zonder verplichtingen. > "Gemeenschapsopbouw vraagt om tijd en ruimte, niet om verplichtingen." – Jante Schmidt ### Praktische tips voor professionals Als je werkt met ouderen in een Lang Leven Thuisflat, kun je het volgende doen: - **Organiseer laagdrempelige bijeenkomsten** waar bewoners elkaar leren kennen. - **Stimuleer eigen initiatief** in plaats van opgelegde taken. - **Bied professionele ondersteuning** waar nodig, bijvoorbeeld via een wijkverpleegkundige. - **Wees duidelijk over verwachtingen** en voorkom dat mensen zich schuldig voelen als ze niet kunnen helpen. ### Conclusie Mantelzorg afdwingen werkt averechts. Het zet mensen onder druk en kan de onderlinge verhoudingen verstoren. Beter is het om een omgeving te creëren waarin zorg vanzelf ontstaat, vanuit verbondenheid en niet vanuit verplichting. Dat vraagt om geduld, goede begeleiding en realistische verwachtingen. Wil je meer weten over hoe je gemeenschapsopbouw in een Lang Leven Thuisflat aanpakt? Neem dan contact op met het Ben Sajet Centrum of de Hogeschool van Amsterdam voor advies op maat.