Waarom onze focus op lichte ggz een probleem is geworden

Margriet Bos · 2026-08-21

Je hebt het vast wel gemerkt. Het gesprek over geestelijke gezondheidszorg gaat tegenwoordig vooral over preventie, over licht, laagdrempelig en vroegtijdig ingrijpen. Het klinkt zo logisch, toch? Lichte zorg moet zware zorg voorkomen. Maar wat als dat idee niet klopt? Wat als we hierin doorgeslagen zijn? Dat is precies wat er uit een recente poll naar voren kwam. Een meerderheid van de deelnemers gaf aan dat de focus op lichte ggz de afgelopen jaren te eenzijdig is geworden. Te veel aandacht, tijd en – laten we eerlijk zijn – geld ging naar die lichtere vormen, soms ten koste van andere, zwaardere zorg. ### Waar komt dat gevoel vandaan? Het is niet zomaar een onderbuikgevoel. In de praktijk zien we dat de aanname ‘licht voorkomt zwaar’ lang niet altijd opgaat. Soms is lichte zorg gewoon niet genoeg. Soms is het een pleister op een wond die diepe hechtingen nodig heeft. En ondertussen blijven mensen met complexere, zwaardere problemen soms langer wachten. We zijn als samenleving gaan geloven in een soort medisch model voor de geest: behandel het kleine voor het groot wordt. Maar de menselijke geest werkt vaak niet zo lineair. Een burn-out voorkomen door mindfulness is fantastisch, maar het lost niets op voor iemand met een ernstige depressie die nu op een wachtlijst staat. ### De verborgen kosten van een eenzijdige focus Laten we even naar de cijfers kijken, niet in euro's, maar in menselijke termen. Wanneer de balans doorslaat, betaalt iemand de prijs: - **Mensen met zwaardere problemen** komen verder achter in de rij te staan. - **Professionals in de zwaardere ggz** voelen zich ondergewaardeerd, alsof hun werk minder belangrijk is. - **Het systeem** raakt uit evenwicht, met wachtlijsten die op sommige plekken oplopen tot ver over een jaar. Het is alsof je een huis alleen maar schildert terwijl de fundering scheurt. Het ziet er op het eerste gezicht goed uit, maar de echte problemen worden niet aangepakt. ### Een quote die het samenvat Een van de deelnemers aan de poll zei iets wat me bijbleef: *'We zijn zo druk met het voorkomen van regendruppels, dat we vergeten de dijken te versterken voor de volgende grote overstroming.'* Dat vind ik een treffend beeld. We mikken op de dagelijkse ongemakken, maar verwaarlozen de structurele, diepe problemen die een hele levensloop kunnen ontwrichten. ### Hoe vinden we de balans terug? Het gaat er niet om dat lichte zorg slecht is. Integendeel. Het is waardevol en nodig. Maar het mag geen excuus worden om niet te investeren in de zwaardere, complexere kant van de zorg. Het mag geen of-of verhaal worden, maar een en-en. We moeten af van het idee dat het één het ander vervangt. Soms is een intensief traject nodig. Soms is een laagdrempelig praatje genoeg. De kunst is om voor elk probleem de juiste zorg op de juiste plek te bieden, zonder dat het ene domein het andere overschaduwt. Die balans terugvinden begint met erkenning. Erkennen dat we misschien een beetje doorgeslagen zijn. Erkennen dat zware ggz evenveel aandacht en middelen verdient. En erkennen dat een gezond zorgsysteem ruimte heeft voor alle gradaties van hulp, van licht tot zwaar, zonder dat het ene het andere in de weg zit. Het is tijd voor een herbezinning. Een gesprek over hoe we zorg echt toekomstbestendig maken, voor iedereen die het nodig heeft. Want uiteindelijk draait het niet om licht of zwaar, maar om passend. En dat is precies waar we nu soms de mist in gaan.