Waarom behandelen we ouderdom alsof het een ziekte is?

Margriet Bos · 2026-07-28

### De illusie van de moderne geneeskunde We leven in een tijd waarin de medische wetenschap wonderen verricht. Hartoperaties, orgaantransplantaties en geavanceerde medicijnen redden dagelijks levens. Maar er is een keerzijde. Emeritus-hoogleraar gezondheidsrecht Jaap Sijmons stelt een confronterende vraag: behandelen we eigenlijk wel de juiste dingen? "Moderne geneeskunde wekt de verwachting dat ze ons kan genezen, maar in de praktijk worden steeds meer mensen chronisch patiënt", constateert hij. "Wat we vaak eigenlijk behandelen is ouderdom, maar dat is geen ziekte." Deze uitspraak raakt aan een van de grootste dilemma's in de gezondheidszorg. We verwachten van artsen dat ze alles kunnen oplossen, maar de realiteit is anders. Ouderdom is geen aandoening die je kunt genezen. Het is een natuurlijk proces. ### Wat betekent dit voor de zorg? Sijmons pleit ervoor dat artsen de vrijheid moeten krijgen om behandelingen te weigeren die geen medisch nut meer hebben. Dit is een gevoelig onderwerp, want niemand wil het gevoel krijgen dat de zorg wordt afgeschaald. Maar het gaat hier om iets anders: het gaat om het stoppen van behandelingen die meer kwaad dan goed doen. Denk aan situaties waarin een oudere patiënt met meerdere chronische aandoeningen een zware operatie ondergaat, terwijl de kans op herstel klein is en de kwaliteit van leven er niet op vooruitgaat. Dit is geen kwestie van bezuinigen, maar van verstandig omgaan met de eindigheid van het leven. ### De rol van de arts Artsen hebben een eed afgelegd om levens te redden, maar ze moeten ook durven zeggen wanneer verder behandelen zinloos is. Dit vraagt om moed en om een open gesprek met patiënten en hun naasten. Sijmons stelt dat we te veel zijn blijven behandelen uit gewoonte of angst. - **Medische ethiek** staat voorop: de patiënt mag niet de dupe worden van een systeem dat altijd maar doorgaat. - **Kwaliteit van leven** moet zwaarder wegen dan het simpelweg verlengen van het leven. - **Open communicatie** tussen arts en patiënt is essentieel om realistische verwachtingen te scheppen. ### Wat kunnen we zelf doen? Het is belangrijk om als oudere of als mantelzorger kritisch te blijven. Stel vragen bij elke behandeling: wat zijn de kansen, wat zijn de risico's en wat levert het op voor mijn dagelijks leven? Een persoonlijk alarm kan bijvoorbeeld helpen om langer zelfstandig te blijven wonen, zonder dat je onnodig medische ingrepen hoeft te ondergaan. De boodschap van Sijmons is helder: we moeten stoppen met het behandelen van ouderdom als een ziekte. Laten we in plaats daarvan inzetten op zorg die past bij de levensfase en die echt bijdraagt aan welzijn. Dat is niet alleen beter voor de patiënt, maar ook voor de arts die met de morele last van zinloze behandelingen rondloopt. ### Conclusie De discussie over het weigeren van behandelingen is complex en gevoelig. Maar het is een gesprek dat we moeten voeren. Ouderdom is geen ziekte, en het is tijd dat we onze verwachtingen van de geneeskunde bijstellen. Alleen dan kunnen we echt zorg verlenen die past bij de mens als geheel, niet alleen bij de medische cijfers.