Waarom artsen het recht moeten hebben om behandeling te weigeren

Margriet Bos · 2026-07-28

Emeritus-hoogleraar gezondheidsrecht Jaap Sijmons stelt een confronterende vraag: behandelen we eigenlijk wel de juiste dingen? In een tijd waarin de moderne geneeskunde steeds meer mogelijk maakt, groeit ook het aantal chronisch zieke patiënten. Sijmons: 'Moderne geneeskunde wekt de verwachting dat ze ons kan genezen, maar in de praktijk worden steeds meer mensen chronisch patiënt. Wat we vaak eigenlijk behandelen is ouderdom, maar dat is geen ziekte.' ### De illusie van genezing We leven in een maatschappij waar we denken dat elke kwaal te verhelpen is. Een pilletje hier, een operatie daar - en hop, we zijn weer de oude. Maar de realiteit is anders. Veel behandelingen verlengen het leven zonder de kwaliteit ervan te verbeteren. Sijmons wijst op een belangrijk punt: we moeten durven accepteren dat ouder worden nu eenmaal gepaard gaat met gebreken. Dat is niet falen van de geneeskunde, dat is het leven. ### Wat betekent dit voor patiënten? Voor patiënten is het lastig. Je wilt toch alles geprobeerd hebben? Maar soms is de beste zorg juist níét behandelen. Denk aan iemand van 85 met meerdere aandoeningen. Moet die nóg een zware operatie ondergaan? Of is het beter om te focussen op comfort en kwaliteit van leven? Dit zijn vragen waar geen simpel antwoord op is. - **Realistische verwachtingen**: Artsen moeten eerlijk zijn over wat behandeling wel en niet kan. - **Kwaliteit boven kwantiteit**: Soms is minder meer. - **Eigen regie**: Patiënten moeten mee kunnen beslissen, maar wel op basis van realistische informatie. ### De rol van de arts Sijmons bepleit dat artsen de vrijheid moeten hebben om behandeling te weigeren. Niet uit gemakzucht, maar uit professionele overwegingen. Een arts die een nierdialyse weigert bij een terminale patiënt met uitzaaiingen, doet dat niet om de patiënt tekort te doen, maar om onnodig lijden te voorkomen. Het is een ethische afweging die we moeten respecteren. > "Niet alles wat medisch mogelijk is, is ook wenselijk." - Jaap Sijmons ### Hoe gaan we hier mee om? Het gesprek over het einde van het leven is moeilijk. We ontwijken het liever. Maar juist door het wél te voeren, kunnen we betere keuzes maken. Als we accepteren dat ouderdom geen ziekte is, dan kunnen we ook accepteren dat we niet alles hoeven te behandelen. Dat is geen opgeven, dat is wijsheid. ### Conclusie De uitspraken van Sijmons dagen ons uit om anders te denken over geneeskunde en ouderdom. Behandelen is niet altijd de beste optie. Soms is het beste wat we kunnen doen, niets doen. En dat vraagt moed - van artsen, van patiënten en van de hele maatschappij. Laten we dat gesprek aangaan, voordat we allemaal onnodig in het ziekenhuis belanden.