Waarom artsen het recht moeten hebben om behandeling te weigeren

Margriet Bos · 2026-07-28

Je kent het wel: je gaat naar de dokter met een klacht, en je krijgt een pilletje, een verwijzing of een ingreep. Maar wat als de behandeling eigenlijk niet helpt? Wat als we vooral ouderdom aan het behandelen zijn, in plaats van een echte ziekte? Emeritus-hoogleraar gezondheidsrecht Jaap Sijmons stelt een confronterende vraag: moeten artsen het recht hebben om behandeling te weigeren? En misschien nog belangrijker: waarom zouden ze dat willen? ### De moderne geneeskunde: een valse belofte? “Moderne geneeskunde wekt de verwachting dat ze ons kan genezen, maar in de praktijk worden steeds meer mensen chronisch patiënt”, zegt Sijmons. En hij heeft gelijk. We leven langer, maar we zijn niet per se gezonder. Chronische aandoeningen zoals diabetes, hartfalen en artrose nemen toe. En wat doen we? We behandelen de symptomen, niet de oorzaak. Maar is dat altijd zinvol? Sijmons wijst op een pijnlijk punt: “Wat we vaak eigenlijk behandelen is ouderdom, maar dat is geen ziekte.” Ouderdom is geen diagnose, het is een natuurlijk proces. Toch worden ouderen vaak onderworpen aan intensieve behandelingen die weinig toevoegen aan hun kwaliteit van leven. Denk aan chemotherapie bij een kwetsbare 85-jarige of een operatie die meer risico's met zich meebrengt dan voordelen. ### Wat betekent dit voor jou? Als professional in de persoonsalarmering en veiligheid voor ouderen, kom je dagelijks in aanraking met deze realiteit. Je ziet cliënten die worstelen met medische beslissingen. Ze krijgen adviezen van specialisten, maar voelen zich soms overvallen. “Moet ik deze behandeling echt ondergaan?” is een vraag die vaker gesteld zou moeten worden. Hier zijn een paar punten om in gedachten te houden: - **Kwaliteit van leven boven kwantiteit**: Soms is het beter om te kiezen voor comfort en waardigheid, in plaats van een zware behandeling met onzekere uitkomst. - **Eerlijke communicatie**: Artsen moeten open zijn over de beperkingen van de geneeskunde. Niet elke behandeling is een wondermiddel. - **Respect voor autonomie**: Patiënten hebben het recht om nee te zeggen, maar ook om ja te zeggen tegen een behandeling die hun leven verlengt, zelfs als de kans klein is. ### Het recht om te weigeren: een ethische kwestie Sijmons pleit voor een verschuiving in de medische ethiek. Artsen moeten niet alleen de plicht hebben om te behandelen, maar ook het recht om te weigeren als een behandeling niet in het belang van de patiënt is. Dat klinkt misschien radicaal, maar het is eigenlijk heel logisch. Stel je voor: een arts ziet dat een operatie bij een 90-jarige patiënt met dementie alleen maar lijden veroorzaakt. Moet die arts dan verplicht worden om door te gaan? Of mag hij zeggen: “Dit is niet zinvol, laten we kiezen voor palliatieve zorg”? > “De geneeskunde moet niet alleen gaan over wat we kunnen, maar ook over wat we moeten doen.” – Jaap Sijmons ### Praktische tips voor professionals Voor jou als professional in de ouderenzorg is het belangrijk om deze discussie te begrijpen. Je kunt je cliënten helpen door: - **Gesprekken te stimuleren**: Moedig ouderen aan om met hun arts te praten over hun wensen en verwachtingen. - **Informatie te verstrekken**: Leg uit dat niet elke behandeling verplicht is, en dat ze altijd een second opinion kunnen vragen. - **Te luisteren**: Soms is de beste zorg gewoon aanwezig zijn en steun bieden, zonder medische ingrepen. ### Conclusie De oproep van Jaap Sijmons is geen aanval op de geneeskunde, maar een pleidooi voor realisme. We moeten stoppen met het idealiseren van medische technologie en meer oog krijgen voor wat echt telt: een menswaardig leven, ook op hoge leeftijd. Voor jou als professional betekent dit dat je een sleutelrol speelt in het begeleiden van ouderen naar weloverwogen keuzes. Want soms is de beste behandeling geen behandeling. Heb je vragen over hoe je dit gesprek kunt aangaan met je cliënten? Deel je ervaringen in de reacties – we leren van elkaar.