Waarom artsen behandelingen willen weigeren: de echte redenen

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit een poll op Zorgvisie. Maar waarom ze willen kunnen weigeren en op welke gronden, daar verschillen de meningen over. Het is een onderwerp dat veel losmaakt, zowel bij zorgverleners als bij patiënten. En eerlijk gezegd: het raakt aan een van de meest fundamentele vragen in de zorg. Wanneer is een behandeling nog zinvol? En wie bepaalt dat eigenlijk? We duiken in de uitkomsten van de poll en zetten de belangrijkste argumenten voor en tegen op een rij. Want dit gaat niet alleen over protocollen of richtlijnen. Het gaat over vertrouwen, over autonomie, en over de vraag wat goede zorg precies inhoudt. ### Waarom weigeren artsen een behandeling? Artsen geven verschillende redenen om een behandeling te willen weigeren. De meest genoemde: medisch zinloos handelen. Denk aan een behandeling die geen enkele kans op succes biedt, maar wel veel pijn of ongemak veroorzaakt. Of een ingreep die alleen maar verlengt wat onvermijdelijk is. Daarnaast speelt kwaliteit van leven een grote rol. Een arts kan inschatten dat een zware operatie iemand meer kwaad dan goed doet. Ook als de patiënt er zelf om vraagt. Dat klinkt misschien bot, maar het komt voort uit een verantwoordelijkheid die zwaar weegt. Artsen zijn geen verkopers van zorg. Ze hebben een eed afgelegd om te genezen waar mogelijk, maar ook om niet te schaden. Sommige artsen noemen ook persoonlijke overwegingen. Een behandeling die indruist tegen hun professionele of persoonlijke overtuiging. Denk aan euthanasie of bepaalde vormen van levensverlengend handelen. Maar dat is een grijs gebied. Want waar eindigt professionele autonomie en begint eigen mening? ### De andere kant van de medaille Tegenstanders van ruimere weigeringsbevoegdheid maken zich zorgen over de positie van de patiënt. Die moet kunnen rekenen op zorg die past bij zijn of haar wensen. Als artsen meer mogen weigeren, bestaat het risico dat patiënten minder keuzevrijheid krijgen. Zeker kwetsbare groepen, zoals ouderen, kunnen hier de dupe van worden. Stel je voor: je bent 85, hebt meerdere chronische aandoeningen en vraagt om een behandeling die je kwaliteit van leven kan verbeteren. Maar de arts weigert omdat hij het niet zinvol vindt. Wie bepaalt dan wat zinvol is? Dat kan voelen als betutteling. En in sommige gevallen is dat ook precies wat het is. Tegelijkertijd is er ook een praktisch argument. Artsen hebben te weinig tijd en middelen. Als ze elke behandeling moeten uitvoeren die medisch mogelijk is, raakt het systeem overbelast. Weigeren kan dus ook een vorm van prioriteren zijn. Maar dan moet dat wel transparant gebeuren, vind je niet? ### Wat betekent dit voor ouderen? Voor ouderen is dit onderwerp extra relevant. Zij hebben vaker te maken met meerdere behandelingen tegelijk. Soms is de vraag niet of iets kan, maar of het nog wenselijk is. En juist daar zit de spanning. Een persoonlijk alarm kan in dat gesprek een rol spelen, maar het gaat vooral om de dialoog tussen arts en patiënt. Die dialoog moet open en eerlijk zijn. Zonder dat de een de ander wegzet als lastig of overbodig. Goede zorg begint met luisteren. En dat geldt voor beide kanten. - Duidelijke afspraken over weigeringsgronden zijn nodig - Patiënten moeten altijd een tweede mening kunnen vragen - Zorgverleners moeten hun beslissing goed kunnen uitleggen ### De opvallendste uitkomsten van de poll Wat springt er nu echt uit? Een meerderheid van de deelnemers vindt dat artsen meer ruimte moeten krijgen. Maar er is verdeeldheid over de gronden. Medische zinloosheid wordt breed gedragen als reden. Persoonlijke overtuiging van de arts ligt gevoeliger. Dat is logisch. Een arts die weigert op basis van persoonlijke normen en waarden, kan de zorg voor de patiënt in de weg staan. Professionele autonomie is iets anders dan persoonlijke voorkeur. Die grens moet helder blijven. En dat vraagt om duidelijke richtlijnen, niet om individuele interpretaties. De poll laat ook zien dat veel mensen worstelen met de vraag wie het laatste woord heeft. De arts of de patiënt? Het antwoord is genuanceerd. In de ideale wereld nemen ze samen een besluit. Maar de praktijk is weerbarstiger. Tijdgebrek, emoties en gebrek aan kennis kunnen het gesprek vertroebelen. ### Hoe nu verder? Dit onderwerp verdient een breed maatschappelijk debat. Niet alleen binnen de zorgsector, maar ook daarbuiten. Want het gaat uiteindelijk over ons allemaal. Over hoe wij oud willen worden, welke zorg we accepteren en waar onze grenzen liggen. Artsen moeten kunnen weigeren als een behandeling echt geen zin heeft. Maar ze moeten ook verantwoording afleggen. En patiënten moeten gehoord worden, ook als hun wensen niet stroken met wat medisch verantwoord is. Dat is geen gemakkelijke balans. Maar wel een die we moeten blijven zoeken. Heb jij ervaring met een arts die een behandeling weigerde? Of juist met een arts die alles deed om jouw wens te respecteren? Deel het hieronder. Jouw verhaal kan anderen helpen om betere keuzes te maken in gesprek met hun zorgverlener.