Waarom artsen het recht willen om behandelingen te weigeren (en wat dit voor u betekent)

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit een poll op Zorgvisie. Maar waarom ze willen kunnen weigeren en op welke gronden, daar verschillen de meningen over. Het is een onderwerp dat veel emoties oproept, zowel bij zorgverleners als bij patiënten. En eerlijk gezegd, het raakt ons allemaal, want op een dag kunnen we allemaal aan de andere kant van de tafel zitten. De discussie is niet zwart-wit. Aan de ene kant staat de autonomie van de patiënt, die het recht heeft om zelf te beslissen over zijn of haar lichaam. Aan de andere kant staat de professionele verantwoordelijkheid van de arts, die niet zomaar elke behandeling kan of wil uitvoeren. Het is een delicate balans die voortdurend verschuift. ### Wat houdt het weigeringsrecht precies in? Het weigeringsrecht betekent dat een arts een behandeling kan afwijzen als deze niet in het belang van de patiënt is of indruist tegen zijn of haar professionele overtuiging. Denk bijvoorbeeld aan: - Behandelingen die medisch zinloos zijn, zoals een operatie die geen kans op succes heeft - Verzoeken die indruisen tegen de medische ethiek, zoals onnodige pijnbestrijding bij een gezonde persoon - Behandelingen waarbij de risico's onevenredig groot zijn in verhouding tot de mogelijke winst - Verzoeken om medicatie die niet bewezen effectief is of schadelijk kan zijn Het is belangrijk om te begrijpen dat dit recht niet absoluut is. Een arts kan niet zomaar weigeren om iemand te helpen. Er zijn duidelijke richtlijnen en protocollen die bepalen wanneer weigering gerechtvaardigd is. ### Waarom is dit nu zo actueel? De zorg staat onder druk. Vergrijzing, personeelstekorten en stijgende kosten zorgen ervoor dat artsen steeds vaker moeilijke keuzes moeten maken. Soms betekent dat dat ze nee moeten zeggen tegen bepaalde behandelingen, niet omdat ze het niet willen, maar omdat het gewoon niet verantwoord is. Dit roept vragen op over de grenzen van de zorg. > "We moeten durven zeggen dat niet alles mogelijk is. Dat is niet falen, dat is verantwoordelijkheid nemen." - Een zorgethicus over de discussie Voor ouderen is dit onderwerp extra relevant. Zij hebben vaak te maken met meerdere aandoeningen en behandelingen. Het is dan essentieel dat er goed wordt gekeken naar wat echt bijdraagt aan hun kwaliteit van leven, in plaats van alleen maar te kijken naar wat medisch mogelijk is. Dat vraagt om een open gesprek tussen arts, patiënt en familie. ### Wat betekent dit voor u als zorgprofessional of mantelzorger? Als u werkt in de zorg of zorgt voor een oudere naaste, is het goed om te weten dat deze discussie er is. Het kan helpen om gesprekken te voeren over verwachtingen en grenzen. Vragen die u kunt stellen zijn: - Wat is het doel van deze behandeling? - Wat zijn de risico's en wat is de kans op succes? - Zijn er alternatieven die minder belastend zijn? - Hoe ziet het leven eruit na de behandeling? Door deze vragen te stellen, kunt u beter inschatten of een behandeling echt de juiste keuze is. En dat is uiteindelijk waar het om draait: samen beslissen wat het beste is voor de patiënt, met respect voor ieders rol en verantwoordelijkheid. ### De toekomst van het weigeringsrecht Het is aannemelijk dat de discussie de komende jaren alleen maar intenser wordt. De roep om duidelijkheid en richtlijnen zal groeien. Het is daarom verstandig om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen en om uw eigen standpunt te bepalen. Want of u nu arts bent, verpleegkundige, mantelzorger of gewoon iemand die zich zorgen maakt over de toekomst van de zorg, dit onderwerp gaat ons allemaal aan. De poll op Zorgvisie is slechts het begin van een breder gesprek. Het is een gesprek dat we niet uit de weg moeten gaan, maar juist moeten aangaan. Met open vizier, met respect voor elkaar en met het welzijn van de patiënt als leidraad. Alleen dan kunnen we tot oplossingen komen die recht doen aan zowel de wensen van de patiënt als de professionele integriteit van de arts.