Waarom artsen behandelingen willen weigeren (en wat dit voor u betekent)

Margriet Bos · 2026-08-07

Het is een onderwerp dat veel stof doet opwaaien in de zorgwereld: artsen die vaker nee willen zeggen tegen behandelingen. Uit een poll op Zorgvisie blijkt namelijk dat een aanzienlijk deel van de artsen meer ruimte wil krijgen om behandelingen te weigeren. Maar waarom eigenlijk? En op welke gronden zouden ze dat dan willen doen? De meningen hierover lopen sterk uiteen, en dat is begrijpelijk. Als u als professional in de ouderenzorg werkt, raakt dit onderwerp u direct. U ziet dagelijks wat bepaalde behandelingen met kwetsbare ouderen doen. Soms lijkt een behandeling meer kwaad dan goed te doen. Toch is het een gevoelig onderwerp, want wie bepaalt eigenlijk wat 'goed' is? En heeft een arts het recht om een behandeling te weigeren die een patiënt juist wél wil? ### Waarom artsen meer ruimte willen De roep om meer weigeringsruimte komt niet uit de lucht vallen. Artsen ervaren steeds vaker dat ze behandelingen uitvoeren waar ze zelf niet achter staan. Denk aan situaties waarin een behandeling medisch gezien weinig zin heeft, maar toch wordt doorgezet. Of gevallen waarin de kwaliteit van leven ernstig onder druk komt te staan door een behandeling die vooral gericht is op levensverlenging. Een van de belangrijkste redenen die artsen noemen, is het voorkomen van 'overbehandeling'. Vooral bij oudere patiënten kan dit een groot probleem zijn. Een behandeling die technisch mogelijk is, is niet altijd ook wenselijk. Artsen willen meer ruimte om deze afweging te maken op basis van hun professionele oordeel, in plaats van alleen op basis van protocollen of wensen van de patiënt. Daarnaast speelt ook het morele kompas van de arts een rol. Een arts is geen machine die alleen maar behandelingen uitvoert. Het is een professional met een eigen oordeel en verantwoordelijkheidsgevoel. Wanneer een arts het gevoel heeft dat een behandeling tegen zijn of haar professionele overtuiging ingaat, ontstaat er een conflict. Dat wil men voorkomen. ### De andere kant van de medaille Toch is er ook veel kritiek op dit idee. Patiëntenorganisaties en ook sommige zorgprofessionals maken zich zorgen over de gevolgen. Wat als een arts een behandeling weigert die een patiënt wél wil? Wie beschermt dan de rechten van de patiënt? En is het niet zo dat de patiënt altijd het laatste woord zou moeten hebben over zijn of haar eigen lichaam? - Patiënten kunnen zich machteloos voelen als een arts een behandeling weigert - Het vertrouwen in de zorg kan onder druk komen te staan - Er bestaat een risico op willekeur: de ene arts weigert sneller dan de andere Het is dan ook niet zo dat artsen zomaar behandelingen willen weigeren. De meeste artsen benadrukken dat het gaat om uitzonderlijke situaties. Het is niet de bedoeling dat er een cultuur ontstaat waarin artsen snel 'nee' zeggen. Het gaat erom dat er ruimte komt voor een eerlijk gesprek over wat wel en niet zinvol is. ### Wat betekent dit voor de ouderenzorg? Voor de ouderenzorg is dit onderwerp extra relevant. Ouderen hebben vaak te maken met meerdere aandoeningen tegelijk. Behandelingen kunnen elkaar versterken, maar ook tegenwerken. Een behandeling voor de ene aandoening kan bijvoorbeeld een negatief effect hebben op een andere aandoening. Artsen moeten dan een zorgvuldige afweging maken, en daarvoor hebben ze ruimte nodig. In de praktijk zien we steeds vaker dat er wordt gekozen voor een meer integrale benadering. Niet alleen naar de ziekte kijken, maar naar de hele mens. Wat zijn de wensen van de oudere? Wat is de kwaliteit van leven? En wat is medisch gezien nog zinvol? Dit zijn vragen die centraal zouden moeten staan in het gesprek tussen arts, patiënt en familie. ### Een pleidooi voor meer dialoog Misschien is de echte vraag niet of artsen het recht moeten krijgen om behandelingen te weigeren, maar hoe we samen betere beslissingen kunnen nemen. Dat vraagt om open communicatie en wederzijds respect. Artsen moeten hun zorgen durven uitspreken, maar ook luisteren naar de wensen van de patiënt. En patiënten moeten begrijpen dat een behandeling niet altijd de beste optie is. Uiteindelijk gaat het om de zorg voor de mens achter de patiënt. En dat is precies waar het in de ouderenzorg om draait. Laten we het gesprek aangaan, niet alleen over wat medisch mogelijk is, maar vooral over wat wenselijk is. Want dat is de kern van goede zorg.