Waarom artsen het recht willen om behandelingen te weigeren

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit de poll op Zorgvisie. Maar waarom ze willen kunnen weigeren en op welke gronden, daar verschillen de meningen over. Het is een onderwerp dat veel losmaakt, zowel binnen de zorgsector als daarbuiten. En eerlijk? Het raakt ons allemaal, want het gaat uiteindelijk over de zorg die wij of onze naasten ontvangen. ### Wat zegt de poll precies? Uit de poll komt naar voren dat een meerderheid van de artsen voorstander is van meer weigeringsruimte. Dat klinkt misschien hard, maar het is belangrijk om te begrijpen wat er achter die wens zit. Het gaat niet om het onthouden van zorg, maar om het kunnen maken van professionele afwegingen. Artsen willen niet langer gedwongen worden om behandelingen uit te voeren waarvan zij denken dat die niet in het belang van de patiënt zijn. Denk bijvoorbeeld aan situaties waarin een behandeling medisch zinloos is geworden. Of waarin een patiënt blijft aandringen op een ingreep terwijl de arts weet dat de kans op succes minimaal is. In zulke gevallen willen artsen de vrijheid hebben om 'nee' te zeggen, zonder dat dit direct leidt tot juridische of tuchtrechtelijke procedures. ### De verschillende gronden om te weigeren Waar de meningen over verschillen, is op welke gronden een arts zou mogen weigeren. Een paar veelgenoemde redenen: - **Medisch zinloosheid**: een behandeling die geen enkel perspectief biedt op verbetering. - **Ethische bezwaren**: bijvoorbeeld bij abortus of euthanasie, waar sommige artsen persoonlijke bezwaren tegen hebben. - **Capaciteitsgebrek**: wanneer de zorgvraag groter is dan de beschikbare middelen, moeten er keuzes worden gemaakt. - **Veiligheid**: als een behandeling risico's met zich meebrengt die niet in verhouding staan tot het verwachte resultaat. Het is een complex speelveld. Aan de ene kant staat het recht van de patiënt op zorg, aan de andere kant de professionele autonomie van de arts. Die twee belangen kunnen botsen, en dat maakt dit onderwerp zo gevoelig. ### De positie van de oudere zorgvrager Voor senioren en hun naasten is dit onderwerp extra relevant. Ouderen krijgen vaker te maken met afwegingen rondom behandelingen, zeker bij chronische aandoeningen of in de laatste levensfase. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er in de ouderenzorg extra aandacht is voor dit thema. Persoonsalarmering speelt hierbij een ondersteunende rol, maar het gaat vooral om de relatie tussen arts en patiënt. Een belangrijk punt is dat weigeren niet hetzelfde is als afwijzen. Een arts die een behandeling weigert, kan nog steeds volop zorg bieden. Het gaat om het kiezen van de juiste behandeling, niet om het onthouden van zorg. Die nuance gaat vaak verloren in het publieke debat, en dat is jammer. ### Wat betekent dit voor de toekomst? De uitkomst van de poll is een signaal dat de discussie breder gevoerd moet worden. Niet alleen binnen de zorg, maar ook in de politiek en de maatschappij. Want als artsen meer weigeringsruimte krijgen, wat betekent dat dan voor de toegankelijkheid van zorg? En hoe voorkomen we dat kwetsbare groepen, zoals ouderen, de dupe worden van deze ontwikkeling? Het is een vraagstuk zonder eenvoudige antwoorden. Maar één ding is duidelijk: het gesprek hierover is noodzakelijk. En het begint met luisteren naar elkaar. Naar de arts die worstelt met een ethisch dilemma, maar ook naar de patiënt die bang is om geen zorg meer te krijgen. Alleen zo kunnen we tot een zorgsysteem komen dat zowel menselijk als professioneel verantwoord is. Wat vind jij? Moet een arts het recht hebben om een behandeling te weigeren? Het is een vraag die ons allemaal aangaat, en het antwoord is misschien genuanceerder dan je denkt.