Waarom artsen het recht willen om behandelingen te weigeren

Margriet Bos · 2026-08-07

Het is een onderwerp dat veel stof doet opwaaien in de zorg: moeten artsen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren? Uit een recente poll op Zorgvisie blijkt dat een aanzienlijk deel van de artsen hier voorstander van is. Maar waarom willen ze die ruimte eigenlijk? En op welke gronden zouden ze een behandeling mogen weigeren? De meningen lopen flink uiteen. Het is een complex vraagstuk, want het raakt aan de kern van de relatie tussen arts en patiënt. Aan de ene kant staat het recht van de patiënt op de best mogelijke zorg. Aan de andere kant staat de professionele autonomie van de arts. Die moet niet alleen naar de wens van de patiënt kijken, maar ook naar wat medisch gezien verantwoord is. ### Waarom willen artsen behandelingen weigeren? De beweegredenen van artsen om een behandeling te willen weigeren zijn divers. Het is lang niet altijd een kwestie van onwil. Vaak gaat het om een zorgvuldige afweging van wat echt in het belang van de patiënt is. - **Medisch zinloos handelen**: Soms is een behandeling medisch gezien niet meer zinvol. Denk aan een zeer zware operatie bij een patiënt die al ernstig verzwakt is. De kans op succes is klein en de risico's zijn groot. - **Kwaliteit van leven**: Een behandeling kan levensreddend zijn, maar ook leiden tot een leven met aanzienlijke beperkingen. Artsen wegen steeds vaker af of de kwaliteit van leven na de behandeling nog acceptabel is. - **Grenzen van de geneeskunde**: Er zijn situaties waarin de geneeskunde simpelweg aan haar grenzen is gestopt. Een arts wil dan geen valse hoop bieden en kiest voor palliatieve zorg in plaats van een ingrijpende behandeling. ### De gronden waarop artsen willen weigeren De poll laat zien dat er geen eenduidig antwoord is op de vraag op welke gronden een arts mag weigeren. Toch zijn er een aantal terugkerende thema's te onderscheiden. Een belangrijk argument is de professionele standaard. Een arts is opgeleid om volgens de laatste richtlijnen te werken. Als een behandeling niet voldoet aan die standaard, kan de arts weigeren om deze uit te voeren. Dit is niet alleen een kwestie van persoonlijke voorkeur, maar van professionele verantwoordelijkheid. Daarnaast speelt het kostenaspect een rol. In een tijd waarin de zorgkosten stijgen, moet er steeds vaker een keuze worden gemaakt. Is het verantwoord om een behandeling van tienduizenden euro's in te zetten als de kans op succes minimaal is? Dit is een lastige ethische kwestie waar geen eenvoudig antwoord op is. ### Een grijs gebied Toch is het weigeren van een behandeling een grijs gebied. Patiënten hebben recht op autonomie en zelfbeschikking. Ze mogen zelf beslissen over hun lichaam, ook als die beslissing medisch gezien niet de beste is. Een arts kan dan in een lastig parket komen. Stel je voor: een oudere patiënt met een kwetsbare gezondheid wil per se een zware operatie ondergaan. De arts schat de risico's hoog in en denkt dat de operatie meer kwaad dan goed zal doen. Mag de arts dan weigeren? Het antwoord is niet zwart-wit. Het hangt af van de specifieke omstandigheden, de medische richtlijnen en de relatie tussen arts en patiënt. ### Wat betekent dit voor u? Voor ouderen en hun naasten is het belangrijk om te weten dat er altijd ruimte is voor overleg. Een arts zal niet zomaar een behandeling weigeren zonder dit uitgebreid te bespreken. Het is een gezamenlijk besluitvormingsproces, waarbij de wensen en waarden van de patiënt centraal staan. Het is ook belangrijk om te beseffen dat u altijd een second opinion kunt vragen. Als u het niet eens bent met de inschatting van uw arts, kunt u een andere specialist raadplegen. Dit is uw goed recht en kan helpen om tot een weloverwogen beslissing te komen. ### De toekomst van de zorg De discussie over het weigeren van behandelingen is niet nieuw, maar wordt wel steeds actueler. Door de vergrijzing en de toenemende zorgvraag zullen artsen vaker voor moeilijke keuzes komen te staan. Het is daarom belangrijk dat er duidelijke richtlijnen komen over wanneer een arts mag weigeren en wanneer niet. Dit is geen eenvoudige opgave. Het vraagt om een zorgvuldige balans tussen medische kennis, ethische overwegingen en de wensen van de patiënt. Maar het is een discussie die we als samenleving moeten voeren, om ervoor te zorgen dat de zorg menselijk en verantwoord blijft. De poll op Zorgvisie is een eerste aanzet tot die discussie. Het laat zien dat er draagvlak is voor meer ruimte voor artsen, maar ook dat er nog veel vragen openliggen. Het is nu aan de beroepsgroep, de overheid en de patiëntenorganisaties om hier samen uit te komen.