Waarom artsen vaker behandelingen willen weigeren (en wat dat voor u betekent)

Margriet Bos · 2026-08-07

Het is een onderwerp dat veel stof doet opwaaien in de zorgwereld: artsen die vaker nee willen zeggen tegen bepaalde behandelingen. Uit een poll op Zorgvisie blijkt dat een groot deel van de artsen meer ruimte wil krijgen om behandelingen te weigeren. Maar waarom eigenlijk? En op welke gronden willen ze dat doen? De meningen lopen flink uiteen, en dat is niet zo vreemd als het klinkt. In dit artikel duiken we in de achtergrond van deze discussie. We kijken naar de redenen die artsen aanvoeren, de ethische dilemma's die meespelen, en wat dit betekent voor u als patiënt of als professional in de zorg. Want één ding is zeker: dit vraagstuk raakt aan de kern van de zorgrelatie tussen arts en patiënt. ### Waarom willen artsen meer weigeringsruimte? Artsen staan dagelijks voor lastige keuzes. Soms is een behandeling medisch gezien niet zinvol, maar vragen patiënten er toch om. Denk aan antibiotica bij een virusinfectie, of intensieve behandelingen bij een zeer slechte prognose. Artsen willen vaker kunnen aangeven: dit gaat niet helpen, en we moeten eerlijk zijn over wat wel en niet mogelijk is. Een belangrijk argument is de toenemende werkdruk. Zorgverleners hebben te maken met lange wachtlijsten en beperkte middelen. Door behandelingen te weigeren die weinig tot niets opleveren, kan de zorg efficiënter worden ingezet. Dat klinkt logisch, maar het roept ook vragen op: wie bepaalt dan wat 'zinvol' is? Daarnaast speelt het principe van 'niet schaden' een grote rol. Een arts wil geen behandeling starten die vooral bijwerkingen geeft zonder dat er een reële kans op verbetering is. In die zin is het weigeren van een behandeling soms juist een vorm van goede zorg. ### De ethische dilemma's achter het weigeren Toch is het weigeren van een behandeling niet zonder haken en ogen. Het raakt aan het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt. Mag een arts een behandeling weigeren die een patiënt graag wil, ook al acht de arts die behandeling zinloos? Dat is een lastige vraag, waar geen eenduidig antwoord op bestaat. Vooral bij kwetsbare ouderen speelt dit probleem. Zij hebben vaak meerdere aandoeningen tegelijk en krijgen soms behandelingen die elkaar tegenwerken. Een arts die weigert, moet dat zorgvuldig uitleggen. Anders kan het voelen alsof de patiënt wordt afgescheept, terwijl de arts juist het beste met de persoon voorheeft. - Het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt staat op gespannen voet met de medische expertise van de arts. - Er is geen duidelijke grens tussen 'zinloze' en 'zinvolle' behandelingen; dat verschilt per situatie. - Communicatie is cruciaal: een weigering moet altijd gepaard gaan met een goed gesprek. ### Wat betekent dit voor u als zorgprofessional? Als professional in de ouderenzorg of persoonsalarmering krijgt u mogelijk te maken met dit vraagstuk. Het is belangrijk om te weten dat een arts niet zomaar een behandeling kan weigeren. Er zijn richtlijnen en protocollen die bepalen wanneer dit aan de orde is. Toch blijft er altijd ruimte voor interpretatie. Het is daarom verstandig om het gesprek aan te gaan met de behandelend arts als u twijfels heeft over een weigering. Vraag door naar de redenen en probeer samen tot een oplossing te komen. In de praktijk blijkt dat een open dialoog vaak het beste werkt, zowel voor de arts als voor de patiënt. ### Hoe kunt u als familie of naaste hiermee omgaan? Voor familieleden van ouderen kan het weigeren van een behandeling heel confronterend zijn. U wilt het beste voor uw dierbare, en een arts die nee zegt, voelt dan al snel als een afwijzing. Toch is het goed om te beseffen dat een arts meestal het belang van de patiënt voorop stelt. Vraag altijd om een duidelijke uitleg in begrijpelijke taal. Schroom niet om een tweede mening te vragen als u er niet uitkomt. En onthoud: u bent niet alleen. Er zijn genoeg organisaties die u hierbij kunnen ondersteunen, zoals een vertrouwenspersoon in het ziekenhuis of een onafhankelijke cliëntondersteuner. ### De toekomst van de zorg: meer maatwerk De discussie over weigeringsruimte is nog lang niet beslecht. De komende jaren zal het gesprek hierover alleen maar belangrijker worden, zeker met een vergrijzende bevolking en een toenemende zorgvraag. Het is dan ook te verwachten dat er nieuwe richtlijnen komen die artsen meer houvast geven. Wat mij betreft is de kern van de zaak duidelijk: het gaat niet om het recht om te weigeren, maar om het recht op eerlijke en zorgvuldige communicatie. Of een behandeling nu wel of niet doorgaat, de beslissing moet altijd in overleg worden genomen. Zo blijven we samen verantwoordelijk voor de zorg die we verlenen en ontvangen. Heeft u vragen over dit onderwerp of wilt u meer weten over hoe u hier als professional mee om kunt gaan? Neem dan gerust contact op met uw beroepsvereniging of een ethicus in de zorg. Zij kunnen u helpen om de juiste keuzes te maken, in het belang van iedereen.