Waarom artsen het recht willen om behandelingen te weigeren (en wat dit voor u betekent)

Margriet Bos · 2026-08-07

Artsen willen meer ruimte krijgen om behandelingen te weigeren. Dat blijkt uit een poll op Zorgvisie. Maar waarom ze willen kunnen weigeren en op welke gronden, daar verschillen de meningen over. In dit artikel duiken we dieper in deze discussie en kijken we wat dit voor u als senior of mantelzorger kan betekenen. Het is een onderwerp dat veel losmaakt, zowel bij zorgverleners als bij patiënten. Want wat gebeurt er als uw arts een behandeling niet langer wil uitvoeren? En welke rechten heeft u in dat gesprek? Laten we eerlijk zijn: dit zijn geen makkelijke vragen, maar ze zijn wel belangrijk om te begrijpen. ### Waarom willen artsen vaker weigeren? De redenen die artsen noemen, lopen uiteen. Sommigen voelen zich ongemakkelijk bij behandelingen die ze medisch niet zinvol vinden. Anderen willen niet meewerken aan verzoeken die tegen hun professionele overtuiging ingaan. Denk bijvoorbeeld aan een behandeling die vooral lijkt te dienen om iemand langer in leven te houden, zonder dat dit echt kwaliteit van leven oplevert. Daarnaast speelt ook de werkdruk een rol. Artsen hebben steeds minder tijd per patiënt, en sommige behandelingen vragen enorm veel inspanning van het hele team. Wanneer zij inschatten dat een behandeling weinig kans van slagen heeft, willen zij die ruimte krijgen om dit eerlijk te kunnen zeggen. ### De kern van de discussie: waar ligt de grens? Het recht om te weigeren is niet nieuw. Een arts mag nooit verplicht worden om iets te doen wat tegen zijn of haar geweten ingaat. Maar waar de grens precies ligt, is vaak lastig te bepalen. Want een behandeling kan voor de ene persoon zinloos zijn, terwijl een ander er juist veel waarde aan hecht. Neem bijvoorbeeld een operatie bij een kwetsbare oudere. De medische kans op succes kan klein zijn, maar voor de persoon zelf kan het perspectief van herstel enorm betekenen. Wie bepaalt dan wat de juiste keuze is? Dat is precies de spanning die deze discussie zo complex maakt. ### Wat betekent dit voor u als senior? Als u ouder wordt, is de kans groot dat u op een gegeven moment te maken krijgt met een arts die een behandeling ter discussie stelt. Dat kan confronterend zijn, maar het is ook een kans om het gesprek aan te gaan. U heeft namelijk altijd het recht om uw eigen wensen en verwachtingen te bespreken. - Stel gerust vragen als: "Waarom adviseert u dit wel of niet?" - Vraag om een second opinion als u twijfelt over het advies. - Zorg dat uw wensen op papier staan, bijvoorbeeld in een wilsverklaring. Het is belangrijk om te weten dat u niet machteloos staat. Artsen hebben weliswaar het recht om te weigeren, maar zij moeten dit wel goed onderbouwen. En u heeft altijd het recht om een andere arts te raadplegen. ### De rol van communicatie Wat uit de poll vooral naar voren komt, is dat communicatie de sleutel is. Artsen willen niet zomaar weigeren; zij willen het gesprek aangaan. Maar daar is tijd voor nodig, en die tijd is er vaak niet. Dat is een probleem dat we samen moeten oplossen. Een goed gesprek kan veel verduidelijken. Waarom wil de arts een behandeling niet doen? Wat zijn de alternatieven? En wat is het beste voor u, in uw specifieke situatie? Door deze vragen te stellen, kunt u samen tot een besluit komen waar u zich goed bij voelt. ### Wat kunt u zelf doen? Bereid uw gesprek met de arts goed voor. Schrijf uw vragen van tevoren op en neem indien nodig iemand mee die u vertrouwt. Een tweede paar oren kan helpen om alles goed te onthouden. Vraag ook of de arts zijn of haar overwegingen duidelijk wil uitleggen, in begrijpelijke taal. Daarnaast is het verstandig om na te denken over wat u zelf belangrijk vindt in de zorg. Welke behandelingen zou u wel of niet willen? En waar liggen uw grenzen? Door dit van tevoren te overwegen, kunt u veel beter aangeven wat u wilt. ### De toekomst van zorgkeuzes De discussie over het weigeren van behandelingen gaat de komende jaren alleen maar belangrijker worden. Met een vergrijzende bevolking en beperkte zorgmiddelen zullen er steeds vaker lastige keuzes gemaakt moeten worden. Het is daarom essentieel dat we hier als samenleving open over blijven praten. Voor u als senior betekent dit vooral dat u goed geïnformeerd moet blijven. Volg het nieuws over zorgbeleid, praat met uw huisarts en zorg dat uw wensen duidelijk zijn. Zo kunt u zelf de regie houden over uw zorg, ook wanneer de meningen over behandelingen verschillen. De poll op Zorgvisie laat zien dat er geen eenduidig antwoord is. En dat is misschien wel de belangrijkste conclusie. Het recht om te weigeren is een instrument, geen doel op zich. Het gaat erom dat artsen en patiënten samen tot de beste keuze komen, in een open en eerlijk gesprek.